📘 Gollanmalar: Türki dünýäni düşünmek
Orta koridor: ugry, portlar, ýük göwrümi we maýa goýumlar
Orta koridor, resmi ady bilen Transhazar halkara transport ugry (TITR), Hytaýy we Merkezi Aziýany Europa bilen Gazagystan, Hazar deňzi, Azerbaýjan, Gruziýa we Türkiýe arkaly demir ýol we deňiz üsti bilen birleşdirýär.
Soňky täzelenme: 19 noýabr 2026
Orta koridor näme
Transhazar halkara transport ugry Orta koridor diýlip hem atlandyrylýar. Bu demir ýol we deňiz baglanyşyklaryny birleşdirýän köpwidli ugurdyr. Ol Hytaýy we Merkezi Aziýany Gazagystan, Hazar deňzi, Azerbaýjan, Gruziýa we Türkiýe arkaly Europa bilen birleşdirýär. TITR Assosiasiýasy bu ugry Günorta-Gündogar Aziýadan we Hytaýdan başlap, Gazagystan, Hazar deňzi, Azerbaýjan we Gruziýa arkaly Europa ýurtlaryna dowam edýän ugur hökmünde häsiýetlendirýär. Orta koridor ideýasy Türkiýe tarapyndan teklip edilen başlangyç konsepsiýa bilen baglanyşyklydyr. 2026-njy ýyldaky meýilnama duşuşyklaryna Gazagystan, Hytaý, Azerbaýjan, Gruziýa we Türkiýe gatnaşdy.
Ugur we geçelgeler
Hazar deňzini kesip geçýän ugur Gazagystanyň Aktau we Kuryk portlaryny Azerbaýjanyň portlary, şol sanda Baku we Alat bilen birleşdirýär. Harytlar gazak portlarynda gämilere ýüklenýär. Baku–Tbilisi–Kars demir ýoly ugrukdaky möhüm halkadyr. Gruziýanyň 1520 mm ýol ini koridor boýunça başga ýerlerde ulanylýan standart ini bilen tapawutlanýar. Gruziýadan ýük ýa-da Poti we Batumi portlaryny ulanyp Gara deňiz arkaly, ýa-da Türkiýe arkaly dowam edýär.
Portlar we demir ýollar
Aktau porty ýylda 3,2 million tonna gury ýük we 12,5 million tonna nebit işläp bilýär. Ol 2024-nji ýylyň ýanwaryndan maýyna çenli konteýner kuwwatyny iki esse artdyrdy we kuwwaty ýene-de iki esse artdyrmak üçin ÝTMB-den (EBRD) we Europa Bileleşiginden 45 million dollar aldy. Kuryk we Aktau üçin meýilnama kuwwaty 21 million tonnadan 30 million tonna çenli ýokarlandyrmakdyr. Gazagystanyň söwda ministriniň orunbasary Hytaý kompaniýasy bilen Aktauda gurulýan konteýner habynyň birinji tapgyrynyň tamamlanandygyny, Kuryk portunyň döwrebaplaşdyrylýandygyny we däne terminalynyň gurulýandygyny aýtdy. Azerbaýjan tarapynda Alat porty 2026-njy ýylda konteýner kuwwatyny 100 000 TEU-dan 150 000 TEU-a çenli ýokarlandyrdy, ýedinji portbent we 125 tonnalyk kran goşdy. Alat 2025-nji ýylda 8,2 million tonnadan gowrak ýük we 107 000 TEU işledi. Azerbaýjan portuň kuwwatyny 25 million tonna we 500 000 TEU-a çenli ýetirmegi meýilleşdirýär. Gruziýada Gruziýa demir ýoly 2026-njy ýylyň 15-nji noýabrynda Anaklia çuň suwly portuna 18 km elektrikleşdirilen ýol üçin Bütündünýä bankynyň goldaýan 205 million dollarlyk tenderini yglan etdi. Bütündünýä banky Baku–Alat–Boýuk Kesik demir ýolunyň döwrebaplaşdyrylmagynyň tamamlanmagynyň takmynan 260 million dollar durjakdygyny hasaplaýar. Gazagystanyň ministriniň orunbasary koridoryň taslama kuwwatynyň 6 million tonnadygyny aýtdy, goýlan maksat bolsa konteýnerleriň Gruziýa we Türkiýe portlaryna 10–12 günde ýetmegidir.
Ýük göwrümi we soňky ösüş
Koridordaky ýük 2022-nji ýylda takmynan 1,5 million tonna boldy, bu 2021-nji ýyldaky göwrümden iki esseden gowrak. 2025-nji ýylda Gazagystanyň resmi maglumatlary TITR ýükleriniň takmynan 8% azalyp, 4,48 million tonnadan 4,12 million tonna düşendigini görkezýär. TITR Assosiasiýasy 2025-nji ýylda 433 konteýner otlusynda 76 900 TEU sanady, bu 36% ösüşdir. 2026-njy ýylda ýanwar–awgust aralygynda Gazagystanyň ministriniň orunbasary ýükleriň 3 million tonnadan geçendigini, ýyl-ýyla 22% ösendigini, konteýner gatnawynyň bolsa ýene 18% artandygyny aýtdy. Index1520 2026-njy ýylyň ýanwar–awgust aýlarynda TITR-de 53 574 TEU hasaba aldy, öňki ýylda bu 48 326 TEU bolupdy. Konteýnerleriň takmynan 80%-i günbatara, 20%-i gündogara gatnady. Alat portunyň konteýner aýlanyşygy 2026-njy ýylyň ýanwar–iýul aýlarynda 20% ösüp, 72 370 TEU-a ýetdi, gury ýüki bolsa 82% artyp, 1,4 million tonna boldy.
Çaklamalar
Azerbaýjanyň ulag ministriniň orunbasary 2026-njy ýylda Orta koridorda takmynan 5,5 million tonna ýük, Hytaýdan takmynan 600 blok otlusy we Azerbaýjan arkaly 16 million tonnadan gowrak tranzit bolmagyna garaşýar. Halkara guramalaryň bahalandyrmalary TITR göwrümini 2030-njy ýyla çenli takmynan 11 million tonna, konteýner tranzitini bolsa 2040-njy ýyla çenli ýylda takmynan 900 000 TEU diýip görkezýär.
Maýa goýumlar
2026-njy ýylda habar berlen Bütündünýä bankynyň bahalandyrmasyna görä, koridory 2040-njy ýyla çenli ösdürmek 55 milliard dollardan gowrak talap edýär. 2026-njy ýylyň başynda Bütündünýä banky Gazagystan Temir Žoly üçin 1,4 milliard dollarlyk maliýeleşdirmäni goldaýan 846 million dollarlyk kepillik tassyklady, Aziýa infrastruktura maýa goýum banky hem goşmaça goldaw berdi. Europa Bileleşigi Global Gateway maksatnamasy çäginde koridor üçin 12 milliard ýewra çenli serişde jemlemegi meýilleşdirýär. ÝTMB (EBRD) Aktauyň giňeldilmegini we Azerbaýjanyň ASCO gämi kompaniýasynyň gury ýük flotuny maliýeleşdirdi we Hazar deňzindäki gämi gatnawyna has köp maýa goýmagy göz öňünde tutýar. 2026-njy ýylyň oktýabrynda Gazagystanyň Baiterek holdingi Hytaýyň Guoyou Materials Group kompaniýasy bilen Kurykda 1 milliard dollarlyk port barada memorandum gol çekdi. Hytaýyň Lýanýungang porty Lýanýungang–Horgos–Aktau logistika zynjyryna Baku goşmagy teklip etdi.
Nämüçin möhüm
Bu ugur Russiýa arkaly geçýän demirgazyk ugurlara we günorta deňiz ugurlaryna alternatiwadyr. Bütündünýä banky koridoryň ösdürilmeginiň Azerbaýjanyň içerki jemi önümini uzak möhletde 0,43%, ýagny takmynan 326 million dollar artdyryp biljekdigini hasaplaýar. Ermenistan arkaly mümkin bolan günorta şahasy ara alnyp maslahatlaşylýar. Şoňa bagly bir demir ýoluň Azerbaýjan böleginiň 73%-i tamamlandy. Onuň birinji tapgyry 2025-nji ýylyň sentýabryndan bäri Araz Ykdysady zolagyna ýük daşaýar, doly ýol bolsa ýylda 15 million tonna çenli ýük üçin taslanylýar.
Çeşmeler
- oxfordbusinessgroup.com/articles-interviews/the-trans-caspian-international-transport-r...
- middlecorridor.com/en/
- timesca.com/middle-corridor-countries-approve-2026-plan-focus-on-digitalization-and-con...
- index1520.com/upload/medialibrary/c1a/h914jj1ibcbwxh7n7a9iix89eilcb8ta/en310125_TITR.pdf
- eias.org/wp-content/uploads/2024/03/Briefing-Paper-The-Middle-Corridor-Initiative-Where...
- api.caspianpolicy.org/media/ckeditor_media/2026/06/10/how-to-maximize-the-middle-corrid...
- report.az/en/infrastructure/cargo-traffic-via-middle-corridor-exceeds-3-million-tons-in...
- intellinews.com/middle-corridor-container-boom-lifts-azerbaijan-georgia-as-armenian-rou...
- jam-news.net/what-azerbaijan-needs-to-do-to-benefit-from-middle-corridor-world-bank-rec...
- timesca.com/can-caspian-cargo-fleets-meet-middle-corridor-demands/
- index1520.com/en/analytics/gruzoperevozki-po-srednemu-koridoru-rastut-no-gruzy-v-vostoc...
- report.az/en/infrastructure/azerbaijan-expects-transit-freight-volumes-to-rise-to-16m-t...
Bu gollanma internetdäki täze çeşmeler gözden geçirilip, emeli aň bilen taýýarlanyldy, ikinji bir emeli aň barlagynda çeşmeler bilen deňeşdirildi we sekiz dile terjime edildi. Çeşmeler sahypanyň ahyrynda görkezilýär. Ýalňyşlyk görseňiz, bize ýazyň.