📘 Qoʻllanmalar: turkiy dunyoni tushunish
Oʻrta koridor: marshrut, portlar, yuk hajmi va investitsiyalar
Oʻrta koridor, rasmiy nomi Transkaspiy xalqaro transport marshruti (TXTM), Xitoy va Markaziy Osiyoni Yevropa bilan Qozogʻiston, Kaspiy dengizi, Ozarbayjon, Gruziya va Turkiya orqali temir yoʻl va dengiz yoʻllari bilan bogʻlaydi.
Oxirgi yangilanish: 19 noyabr 2026
Oʻrta koridor nima
Transkaspiy xalqaro transport marshruti Oʻrta koridor deb ham ataladi. Bu temir yoʻl va dengiz yoʻllarini birlashtiruvchi multimodal marshrutdir. U Xitoy va Markaziy Osiyoni Yevropa bilan Qozogʻiston, Kaspiy dengizi, Ozarbayjon, Gruziya va Turkiya orqali bogʻlaydi. TXTM assotsiatsiyasi marshrutni Janubi-Sharqiy Osiyo va Xitoydan boshlanib, Qozogʻiston, Kaspiy dengizi, Ozarbayjon va Gruziya orqali Yevropa davlatlariga davom etadigan yoʻl sifatida tavsiflaydi. Oʻrta koridor gʻoyasi Turkiya taklif qilgan dastlabki konsepsiya bilan bogʻliq. 2026-yilgi reja yigʻilishlarida Qozogʻiston, Xitoy, Ozarbayjon, Gruziya va Turkiya ishtirok etdi.
Marshrut va oʻtish joylari
Kaspiy dengizi orqali oʻtish Qozogʻistonning Aktau va Koʻrik portlarini Ozarbayjon portlari, jumladan Boku va Alat bilan bogʻlaydi. Yuklar Qozogʻiston portlarida kemalarga ortiladi. Boku–Tbilisi–Qars temir yoʻli marshrutdagi asosiy bogʻlovchi boʻgʻindir. Gruziyaning 1520 mm li izi koridor boʻylab boshqa joylarda qoʻllanadigan standart izdan farq qiladi. Gruziyadan yuk yo Qora dengiz orqali Poti va Batumi portlari yordamida, yo Turkiya orqali davom etadi.
Portlar va temir yoʻllar
Aktau porti yiliga 3,2 million tonna quruq yuk va 12,5 million tonna neftni qayta ishlay oladi. U 2024-yil yanvar–may oylarida konteyner quvvatini ikki baravar oshirdi va quvvatni yana ikki baravar oshirish uchun EXTB va Yevropa Ittifoqidan 45 million dollar oldi. Koʻrik va Aktau uchun reja quvvatni 21 million tonnadan 30 million tonnagacha oshirishni koʻzda tutadi. Qozogʻiston savdo vazirining oʻrinbosari Xitoy kompaniyasi bilan qurilayotgan Aktau konteyner xabining birinchi bosqichi yakunlangani, Koʻrik modernizatsiya qilinayotgani va don terminali qurilayotganini aytdi. Ozarbayjon tomonida Alat porti 2026-yilda konteyner quvvatini 100 000 dan 150 000 TEUgacha oshirdi, yettinchi lagan va 125 tonnalik kran qoʻshildi. Alat 2025-yilda 8,2 million tonnadan ortiq yuk va 107 000 TEU qayta ishladi. Ozarbayjon portni 25 million tonna va 500 000 TEUgacha yetkazishni rejalashtirmoqda. Gruziyada Georgian Railway 2026-yil 15-noyabrda Anaklia chuqur suvli portigacha 18 km lik elektrlashtirilgan liniya uchun Jahon banki qoʻllab-quvvatlagan 205 million dollarlik tender eʼlon qildi. Jahon banki Boku–Alat–Boyuk Kesik temir yoʻlini modernizatsiya qilishni yakunlash taxminan 260 million dollar turishini baholaydi. Qozogʻiston vazirining oʻrinbosari koridorning loyihaviy quvvati 6 million tonna ekanini aytdi, belgilangan maqsad esa konteynerlarning Gruziya va Turkiya portlariga 10–12 kunda yetib borishidir.
Yuk hajmi va soʻnggi oʻsish
Koridordagi yuk 2022-yilda taxminan 1,5 million tonnani tashkil etdi, bu 2021-yil hajmidan ikki baravardan koʻp. 2025-yilda Qozogʻistonning rasmiy maʼlumotlariga koʻra, TXTM boʻyicha yuk tashish taxminan 8 foizga kamayib, 4,48 million tonnadan 4,12 million tonnagacha tushdi. TXTM assotsiatsiyasi 2025-yilda 433 konteyner poyezdida 76 900 TEUni hisobladi, bu 36 foiz oʻsish. 2026-yil yanvar–avgust oylarida Qozogʻiston vazirining oʻrinbosari yuk 3 million tonnadan oshib, yillik asosda 22 foiz oʻskanini, konteyner tashish esa yana 18 foiz oshganini aytdi. Index1520 2026-yil yanvar–avgust oylarida TXTMda 53 574 TEUni qayd etdi, bir yil avval bu koʻrsatkich 48 326 TEU edi. Konteynerlarning taxminan 80 foizi gʻarbga, 20 foizi sharqqa yoʻnaltirildi. Alat portining konteyner aylanmasi 2026-yil yanvar–iyul oylarida 20 foizga oshib, 72 370 TEUga yetdi, quruq yuk esa 82 foizga oshib, 1,4 million tonnani tashkil etdi.
Prognozlar
Ozarbayjon transport vaziri oʻrinbosari 2026-yilda Oʻrta koridorda taxminan 5,5 million tonna yuk, Xitoydan taxminan 600 ta blok poyezd va Ozarbayjon orqali 16 million tonnadan ortiq tranzit kutmoqda. Xalqaro tashkilotlarning baholariga koʻra, TXTM hajmi 2030-yilga kelib taxminan 11 million tonnaga, konteyner tranziti esa 2040-yilga kelib yiliga taxminan 900 000 TEUga yetadi.
Investitsiyalar
2026-yilda eʼlon qilingan Jahon banki baholashiga koʻra, koridorni 2040-yilgacha rivojlantirish uchun 55 milliard dollardan ortiq mablagʻ kerak. 2026-yil boshida Jahon banki Qozogʻiston temir yoʻllari (Kazakhstan Temir Zholy) uchun 1,4 milliard dollarlik moliyalashtirishni qoʻllab-quvvatlovchi 846 million dollarlik kafolatni tasdiqladi, Osiyo infratuzilma investitsiya banki ham qoʻshimcha koʻmak berdi. Yevropa Ittifoqi “Global Gateway” dasturi doirasida koridor uchun 12 milliard yevrogacha mablagʻ jalb etishni rejalashtirmoqda. EXTB Aktau kengayishini hamda Ozarbayjon kemachilik kompaniyasi ASCOning quruq yuk flotini moliyalashtirdi va Kaspiy kemachiligiga koʻproq sarmoya kiritishni koʻzlamoqda. 2026-yil oktabrida Qozogʻistonning Baiterek holdingi Xitoyning Guoyou Materials Group kompaniyasi bilan Koʻrikda 1 milliard dollarlik port qurish boʻyicha memorandum imzoladi. Xitoyning Lyanyungang porti oʻzining Lyanyungang–Xorgos–Aktau logistika zanjiriga Bokuni qoʻshishni taklif qildi.
Nega bu muhim
Marshrut Rossiya orqali oʻtuvchi shimoliy yoʻllar va janubiy dengiz yoʻllariga muqobil hisoblanadi. Jahon banki koridorni rivojlantirish Ozarbayjon YaIMini uzoq muddatda 0,43 foizga, yaʼni taxminan 326 million dollarga oshirishi mumkinligini baholaydi. Armaniston orqali oʻtuvchi mumkin boʻlgan janubiy tarmoq muhokama qilinmoqda. Bogʻliq temir yoʻl liniyalaridan birining Ozarbayjon qismi 73 foiz tayyor. Uning birinchi bosqichi 2025-yil sentyabridan Araz iqtisodiy zonasiga yuk tashimoqda, butun liniya esa yiliga 15 million tonnagacha yuk uchun moʻljallangan.
Manbalar
- oxfordbusinessgroup.com/articles-interviews/the-trans-caspian-international-transport-r...
- middlecorridor.com/en/
- timesca.com/middle-corridor-countries-approve-2026-plan-focus-on-digitalization-and-con...
- index1520.com/upload/medialibrary/c1a/h914jj1ibcbwxh7n7a9iix89eilcb8ta/en310125_TITR.pdf
- eias.org/wp-content/uploads/2024/03/Briefing-Paper-The-Middle-Corridor-Initiative-Where...
- api.caspianpolicy.org/media/ckeditor_media/2026/06/10/how-to-maximize-the-middle-corrid...
- report.az/en/infrastructure/cargo-traffic-via-middle-corridor-exceeds-3-million-tons-in...
- intellinews.com/middle-corridor-container-boom-lifts-azerbaijan-georgia-as-armenian-rou...
- jam-news.net/what-azerbaijan-needs-to-do-to-benefit-from-middle-corridor-world-bank-rec...
- timesca.com/can-caspian-cargo-fleets-meet-middle-corridor-demands/
- index1520.com/en/analytics/gruzoperevozki-po-srednemu-koridoru-rastut-no-gruzy-v-vostoc...
- report.az/en/infrastructure/azerbaijan-expects-transit-freight-volumes-to-rise-to-16m-t...
Bu qoʻllanma internetdagi dolzarb manbalar asosida sunʼiy intellekt yordamida tayyorlangan, ikkinchi sunʼiy intellekt tekshiruvida manbalar bilan solishtirilgan va sakkiz tilga tarjima qilingan. Manbalar sahifa oxirida keltirilgan. Xato koʻrsangiz, iltimos, bizga yozing.