Surat: Hylgeriak / Wikipedia · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Samanidler mawzoleýi

Buharanyň taryhy merkeziniň golaýyndaky seýilgähde ýerleşen Samanidler mawzoleýi, Orta Aziýadaky iň gadymy jaý ýadygärliklerinden biridir. Ölçegi kiçi, emma aýratyn kämil proporsiýaly bu desgaň kerpiç işlemesi haýal seredilmäge mynasypdyr.

Taryhy

Samanidler mawzoleýi 10-njy asyrda Samanidler nesliniň nesil mazary hökmünde gurlupdyr. Samanidler Abbasy halyfligindan hakykatda garaşsyz bolupdyrlar, Buharany paýtagt edinipdirler we häzirki Özbegistanyň, Täjigistanyň, Owganystanyň, Eýranyň we Gazagystanyň käbir böleklerini dolandyrypdyrlar. Buhara şol döwürde söwdanyň, ylmyň we sungatyň esasy merkezlerinden biri bolupdyr.

Alymlar desgany näçe wagtda gurandyklary barada ylalaşmaýarlar. Käbir çeşmeler ony Ismaýyl Samanide, käbirleri onuň kakasy Ahmede, käbirleri bolsa agtygy II Nasra degişli edýär. 1930-njy ýyllardaky işlerde II Nasryň adynyň ýazylan kufi ýazuwly lintel tapyldy. Mawzoleýde üç erkek jesedi tapyldy; olaryň diňe biri II Nasra baglanýar.

Mawzoleýiň asyrlap palçyk we topragyň aşagynda galandygy ynanylýar, şonuň üçin Moňgol hüjüminde zyýan çekmedik bolmagy mümkin. 20-nji asyrda Sowet toparlarynyň gazuw we restawrasiýa işleri bilen ýene-de ýagtylyga çykaryldy. Samanidler döwründen galan ýeke-täk ýadygärlik hasaplanýar; Buharanyň taryhy merkeziniň bir bölegi hökmünde UNESCO-nyň Dünýä mirasy sanawynda ýer alýar.

Nämeler görülýär?

Desga takmynan 9,4 metr gyrasy bolan, ýuwaş-ýuwaşdan daralýan kiçi kub görnüşindedir. Dört tarapy birmeňzeş, her birinde ýiti kemerli girelge bar. Burçlardaky galyň ýarym sütünler oňa galanyňky ýaly berk esas berýär, ýokarky kemerli galereýa bolsa ony ýeňilleşdirýär.

Ähli üstü pişen kerpiçden; kerpiçleriň dürli görnüşde düzülmegi bilen emele gelen geometrik we ritmiki nagyşlar güne görä ýagtylygyň ugruna baglylykda gün boýy üýtgeýär. Ýokarda uly gümmez we burçlarda dört kiçi gümmez ýerleşýär. Kwadrat esasdan gümmeze geçişi üpjün edýän burç trompalaryny içerden görmek gyzykly jikme-jiklikdir.

Mawzoleý Sowet döwründe açylan, häzir-de daşyny gurşaýan seýilgäh ýerinde durýar; golaýda täzeden düzülen howuz hem bar.

Syýahat maslahatlary

Mawzoleý Buharanyň taryhy merkeziniň hemmesiniň golaýynda bolany üçin, köne şäherden pyýada ýa-da gysga taksi ýolculygy bilen baryp bolýar. Girelge şertleri we işleýiş wagtlary üýtgäp biler, şonuň üçin ýola çykmazdan ozal barlaň.

Kerpiç işlemesini iň gowy ýumşak ýagtylykda, irden ir ýa-da gün batara tarap görersiňiz. Desga kiçi bolany üçin syýahat gysga geçýär; seýilgähde gezelenç we Buharanyň beýleki ýadygärlikleri bilen bir güne meňzeşdirip meýilleşdirmek ýerlikli.