Özbegistan
Surat: Doron · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Özbegistan

Özbegistan Ýüpek ýolunyň Samarkand, Buhara we Hiwa ýaly şäherlerine, gök kaşy bezegli gümmezlerine we köne medreselerine ev sahyplyk edýän ýurtdyr. Bu ýerde Türk dünýäsiniň taryhy köçelerde, bazarlarda we dessurhanlarda görünýär.

Paýtagt
Taşkent
Pul birligi
Özbegistan somy (UZS)
Resmi dil
Özbek dili (Garagalpakystanda şeýle hem garagalpak dili)
Giňden ulanylýan umumy dil
Rus dili
Wagt zolagy
UTC+5
Priz we woltaž
C, F · 220 V, 50 Hz
Gyssagly ýagdaý nomeri
112 (şeýle hem 101, 102, 103)
Telefon kody
+998
Hereket
Sagdan

Umumy maglumat

Özbegistan Merkezi Aziýanyň ýüregindedir; demirgazykda Gazagystan, demirgazyk-gündogarda Gyrgyzystan, gündogarda Täjigistan, günortada Owganystan we günbatarda Türkmenistan bilen serhetdeşdir. Lihtenştein bilen bilelikde, deňze çykmak üçin azyndan iki ýurt geçmeli bolýan iki ýurtdan biridir. Ilaty 39 million adamdan geçýär we Merkezi Aziýanyň iň köp ilatly ýurdudyr. Paýtagty Taşkentdir.

Ýüpek ýolundaky Samarkand, Buhara we Hiwa ýaly şäherler sebitiň taryhy özenini emele getirýär. Samarkand Temuryň paýtagtydy we Ulugbegiň döwründe möhüm ylym merkezi bolupdy. Şähresabz Temuryň doglan ýeri hökmünde tanalýar; Fergana jülgesi bolsa ýurduň gündogarynda ýerleşýär. Özbek dili resmi dil bolup, rus dili giňden ulanylýan umumy dildir. Türkiýeden gelenler özbek dilini uly derejede düşünip biler, ýöne sözlerde we aýdylyşda tapawutlar bardygyny unutmaň.

Haçan gitmeli

Howa güýçli kontinental: tomsy juda yssy, gyşy sowukdyr. Bahar (aprel-maý) we güz (sentýabr-oktýabr) taryhy şäherleri gezmek üçin adatça iň rahat döwürlerdir. Iýul we awgustda günortadaky we çöl gyrasyndaky Buhara we Hiwa ýaly şäherlerde ýylylyk gezmegi kynlaşdyryp biler.

Gyş aýlarynda, esasanam demirgazykda, howa sowuk bolýar we adam köplügi azalýar. Baýramlar we ýerli baýramçylyklar üçin syýahatdan öň senenamany barlaň.

Ulaşyk

Şäherleriň arasynda iň amatly saýlawlaryň biri çalt ýöreýän otlylardyr; Taşkent, Samarkand we Buhara ýaly merkezler demirýol bilen baglanyşyklydyr. Hiwa ýaly käbir ýerlere bolsa awtoulag ýa-da başga demirýol liniýasy bilen barylýar. Reýslerini we bilet düzgünlerini gitmezden öň barlaň, köp adam ýörän döwürlerde biletleri öňünden alyň.

Ýurt içinde uçarlar, şäherara taksiler we paýlaşylýan awtoulaglar hem ulanylýar. Taşkentdäki metro hem amatly, hem käbir stansiýalary görmäge mynasyp. Şäherde taksiler we programma arkaly çagyrylýan awtoulaglar giňden ýaýrandyr; münjek awtoulagyňyzyň tölegini öňünden ylalaşyň.

Pul we töleg

Pul birligi Özbegistan somudyr (UZS). Ýurduň pul birligi 2017-nji ýylda bazar kurslary boýunça erkin çalşyp bolýan ýagdaýa geçdi. Uly şäherlerde kart bilen töleg yzygiderli giňelýär, ýöne kiçi işewürlikde, bazarlarda we oba ýerlerinde nagt pul gerek bolup biler.

Walýuta çalyşmak üçin banklary we resmi walýuta edaralaryny saýlaň; syýahata çykmazdan öň häzirki kurslary we kart şertlerini barlaň. Nagt pul almak üçin bankomat tapylyp biler, ýöne ýanyňyzda ätiýaçlyk töleg usulyny alyp gitmek akylly bolar.

Iýmit

Özbek aşhanasynyň nyşany plowdur (palaw). Adatça tüwi, et, sargyt we piýaz bilen uly kazanlarda bişirilýär we sebite görä tapawutlanýar. Şeýle hem samsa, manty, lagman, şurpa we şaşlyk ýygy-ýygydan duş gelýär.

Taze çörek (non) özbek dessurhanynyň zerur bölegidir; her şäheriň öz stili bar. Çaý hemme ýerde hödürlenýär. Tomusda bazarlarda gawun we garpyz, guradylan miwe we ýaňgak öňe çykýar. Bazarlarda gezmek aşhanany tanamagyň oňat usulydyr.

Edep düzgünleri we howpsuzlyk

Özbekler myhmansöýer halk; salamlaşmak, sag eliňizi döşüňize goýmak we mylaýym bolmak uly hormat berilýär. Öýlere girende aýakgaplar çykarylýar. Metjitlerde we mazarlarda sada geýiniň we ýerli düzgünlere boýun boluň. Adamlary ýa-da resmi binalary surata düşürmezden öň, zerur bolsa rugsat soraň; käbir harby we resmi ýerlerde surata düşürmek gadagan bolup biler.

Umuman alanda ýurt syýahatçylar üçin howpsuz hasaplanýar; ýöne köp adamly ýerlerde şahsy eşikleriňize üns beriň. Serhet sebitleri üçin häzirki resmi syýahat duýduryşlaryny gitmezden öň barlaň. Saglyk sakgurtasy almagyňyzy we krandan akýan suw ýerine şişe suwuny saýlamagyňyzy maslahat berýäris.

Karta

Şäherler

Daşkent DaşkentDaşkent, Özbegistanyň paýtagty we Orta Aziýanyň iň ilatly şäheri, Ýüpek ýolunyň mirasyny, Sowet döwrüniň arhitekturasyny we janly bazarlary bir ýere jemleýär. Bu ýerde Timuryň mirasy, giň bulwarlar, çaýhanalar we bezegli metro bekedi ýanaşyk durýar. Samarkand SamarkandSamarkand Ýupek Ýolunyň iň meşhur duralgalaryndan biri we Timuryň paýtagty bolup, gök we türkoýz kaşy bezegli ýadygärlikleri bilen belli. Taryhy gyzyklanýanlar we Türki dünýäniň köklerini ýerinde görmek isleýänler üçin Özbegistanyň iň doýgunly şäherlerinden biri. Buhara BuharaBuhara, Ýüpek ýolunda takmynan 2500 ýyllyk taryhy bolan, taryhy merkezi ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasy sanawynda bolan Özbegistan şäheridir. Minaralar, medreseler, bazar gümmezleri we howdanyň başyndaky çaýhanalar ony pyýada gezmäge amatly we täsirli şähere öwürýär. Hywa HywaHywa, Özbegistanyň Horezm sebitinde, çölüň gyrasynda ýerleşen diwarly şäher. Içan Kala'nyň kerpiç diwarlary, medreseleri we minaralary arasynda gezenimizde Uly Ýüpek ýolunyň saklanyp galan bir duralgasynda ýörändigiňizi duýarsyňyz. Fergana FerganaFergana — Fergana jülgesiniň beýleki ýerlerinden tapawutly keşbi bolan, giň agaçly bulwarlary we rus döwrüniň binalary bilen belli parahat özbek şäheri. Margilan, Gökand we Rişdan ýaly jülgäniň ussaçylyk merkezlerine gitmek üçin amatly daýanç nokadydyr. Şahrisabz UNESCO ŞahrisabzŞahrisabz Timuryň doglan şäheri hökmünde tanalýar we 2700 ýyldan gowrak taryhy bilen Merkezi Aziýanyň iň gadymy şäherleriniň biridir. Ak-Saraýyň ägirt uly derwezelerini we beýleki Timurylar döwrüniň ýadygärliklerini Samarkantdan gysga ýol bilen görmek isleýänler üçin örän amatly beketdir.

Görmeli ýerler

Ak-Saraý köşgi Ak-Saraý köşgiTemuryň doglan şäheri Şahrisabzda henizem gökde galan iki ägirt uly derwezä kuleleri, bir wagtlar Orta Aziýanyň iň ajaýyp köşk derwezelerinden birini ýatladýar. Galyndylar kiçijik seýilgähiň içinde ýerleşýär we Temur döwrüni ýerinde göz öňüne getirmek üçin örän oňat pursat hödürleýär. Buhara Arky Buhara ArkyBuhara şäheriniň demirgazyk-günbatarynda, töweregindäki düzlükden takmynan ýigrimi metr beýiklikde galan Ark şäheriň iň gadymy binalaryndan biridir. Diwarlarynyň içinde muzeýlerini, saraý bölümlerini we asyrlap dowam eden hanedanlyk taryhyny bir ýerde görüp bilersiňiz. Içan Kala UNESCO Içan KalaIçan Kala Hywanyň diwarlar bilen gurşalan içki şäheri bolup, Merkezi Aziýanyň iň gowy saklanan orta asyr şäher gurluşlaryndan birini hödürleýär. Medreseler, metjitler, mazarlar we hemmesi çig kerpiçden ýasalan diwarlar bilen gurşalan köçeler henizem adamlaryň ýaşaýan we işleýän ýeridir. Registan RegistanSamarkandyň merkezinde, türkuaz gümmezleri we çini bezegli diwarlary bilen tanalýan üç uly medrese taryhy meýdany gurşaýar. Orta Aziýanyň Yslam binagärliginiň iň ajaýyp nusgalarynyň biri bolan Registan, Temuriler we soňraky döwürleriň yzlaryny bir ýere jemleýär. Gur-e Emir Gur-e EmirSamarkantdaky Gur-e Emir Temuryň we Temuridler neslinden käbir adamlaryň jaýlanan kabri bolup, firuze reňkli gabyrgaly gümmezi bilen tanalýar. Hindistandaky soňky Mogol kabirlerine çenli uzap gidýän memarçylygyň başlangyç nokatlaryndan birini görmek isleýänler üçin ýygjam, ýöne doly duraklamadyr. Kalta Minor Kalta MinorHiwanyň Içan Kala diwarlarynyň içinde, tamamlanmadyk halatynda-da ýatda galýan, firuze reňkli gaplamaly kaşy bilen örtülen gysga minara. Gysga we galyň gowy görnüşi bir hanyň amala aşyrylmadyk arzuwynyň hekaýatyny gürrüň berýär. Po-i-Kalýan Po-i-KalýanBuharanyň ýüregindäki bir howlunyň daşynda biri-birine garşy duran minara, metjit we medrese: Po-i-Kalýan şäheriň iň tanymal görnüşidir. Dokuz asyrlyk minarasy we gök gümmezli metjidi bilen Merkezi Aziýa binagärligini bir meýdanda görmegiň iň amatly ýollaryndan biridir. Çorsu bazary Çorsu bazaryDaşkentiň köne şäheriniň merkezinde, gök gümmeziniň aşagynda ýerleşýän Çorsu bazary gök önümlerden ädiwlere, ýaňgaklara we çörege çenli hemme zadyň satylýan janly bazardyr. Şäher durmuşyny ýakyndan görmek we geç sowet modernizminiň özboluşly eserini gezmek isleýänler üçin oňat duralgadyr. Emir Temur muzeýi Emir Temur muzeýiTaşkentiň merkezindäki gök gümmezli tegelek binada Temuryň we Temuriler nesliniň dünýäsi bir çatyryň aşagynda görkezilýär. Miniatýuralardan golýazmalara, pullardan ýaraglara çenli uzalýan kollaksiýasy Orta Aziýa taryhyna gysga, emma baý giriş berýär. Läb-i Hauz Läb-i HauzLäb-i Hauz Buharanyň gadymy şäher merkezinde, 16–17-nji asyrlara degişli medreseler we sopular tekgesi bilen gurşalan, agaçlaryň kölegesindäki howuzdyr. Bu, şäherde bir käse çaý bilen oturyp, gündelik durmuşa syn etmek üçin iň amatly ýerleriň biridir. Şahy-Zynda Şahy-ZyndaSemerkandyň demirgazyk-gündogarynda, basgançaklar bilen galkýan dar köçä düzülen mazarlar, gök we tüwi-gök kaşylary bilen Orta Aziýanyň iň täsirli köp mazarly toplumlaryndan birini emele getirýär. Timuryň golaý garyndaşlarynyň hem ýatan bu toplum, asyrlar boyunca goşulan binalary bilen hem ziýaret ýeri, hem açyk howa arhitektura muzeýi ýaly. Bibi-Hanym metjidi Bibi-Hanym metjidiSamarkandyň asmana galan pürüze reňkli gümmezleriniň arasynda Temuriň iň uly taslamalaryndan biri bolan Bibi-Hanym metjidi durýar. Harabalykdan dikeldilen bu howlusy uly metjit Temur döwri binagärligini ýakyndan görmek isleýänler üçin Samarkandyň ajaýyp duralgalaryndan biridir. Samanidler mawzoleýi Samanidler mawzoleýiBuharanyň taryhy merkeziniň golaýyndaky seýilgähde ýerleşen Samanidler mawzoleýi, Orta Aziýadaky iň gadymy jaý ýadygärliklerinden biridir. Ölçegi kiçi, emma aýratyn kämil proporsiýaly bu desgaň kerpiç işlemesi haýal seredilmäge mynasypdyr. Ulugbek observatoriýasy Ulugbek observatoriýasySamarkandyň Kuhak depesinde 15-nji asyryň iň ösen astronomik observatoriýalarynyň birinden galan harabalyklar entek görünýär. Gökýüzi ölçemek üçin ulanylan ägirt uly ýeraşaky ýaýyň ýanynda durup, Temur döwrüniň ylmynyň nähili jiddi alnandygyny görüp bolýar. Çor Minor Çor MinorÇor Minor, Buharanyň dar köçelerinde duş gelýän, gök gümmezli dört diňi bilen hiç zada meňzemeýän kiçi binadyr. Köp adamly meýdanlardan birnäçe ädim uzakda, mähelle durmuşynyň içinde görmäge degerli durak hödürleýär.

Soňky habarlar