Fotoğraf: Hylgeriak / Wikipedia · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Sâmâni Türbesi

Buhara'da, tarihi merkezin hemen yakınındaki bir parkta duran Sâmâni Türbesi, Orta Asya'nın en eski mezar anıtlarından biridir. Küçük ama olağanüstü ölçülü bu yapının tuğla işçiliği, ilk bakışta bile insanı durdurur.

Tarihi

Sâmâni Türbesi, 10. yüzyılda Samani hanedanının mezar yapısı olarak inşa edildi. Samaniler Abbasi Halifeliği'nden fiilen bağımsızlaşmış, Buhara'yı başkent edinmiş ve bugünkü Özbekistan, Tacikistan, Afganistan, İran ve Kazakistan'ın bazı bölgelerine hükmetmişti. Buhara bu dönemde ticaret, bilim ve sanat merkezlerinden biriydi.

Yapının tam yapım tarihi konusunda araştırmacılar hemfikir değil. Kimi kaynaklar İsmail Samani dönemini, kimi onun babası Ahmed'i, kimi de torunu II. Nasr'ı işaret ediyor. II. Nasr'ın adının geçtiği kufi yazılı lento, 1930'lardaki çalışmalarda bulundu. Türbede üç erkek mezarı saptandı; bunlardan yalnızca biri II. Nasr'a bağlanıyor.

Türbe, yüzyıllar boyunca sel ve toprak altında kalmış, bu yüzden Moğol istilasında zarar görmediğine inanılıyor. 20. yüzyılda Sovyet ekiplerinin kazı ve restorasyon çalışmalarıyla yeniden gün ışığına çıktı. Samani dönemine ait ayakta kalan tek anıt olarak bilinir; Buhara tarihi merkezinin parçası olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alır.

Neler görülür?

Yapı yaklaşık 9,4 metre kenarlı, hafifçe daralan küçük bir küp biçiminde. Dört cephesi birbirinin aynısı ve her birinde sivri kemerli bir giriş var. Köşelerdeki kalın yarım sütunlar yapıya kale gibi bir ağırlık verirken, üst kısımdaki kemerli galeri onu hafifletir.

Bütün yüzey pişmiş tuğladan; tuğlaların farklı biçimlerde dizilmesiyle oluşan geometrik ve ritmik desenler, ışığın yönüne göre gün boyunca değişir. Üstte büyük bir kubbe ve köşelerde dört küçük kubbe yer alır. Kare gövdeden kubbeye geçişi sağlayan köşe tromplarını içeriden görmek ilginç bir ayrıntıdır.

Türbe, Sovyet döneminde açılan ve bugün de çevresinde bulunan park alanı içinde duruyor; yakınında yeniden düzenlenmiş bir havuz da var.

Ziyaret ipuçları

Türbe, Buhara'nın tarihi merkezinin hemen dışında olduğundan, eski şehirden yürüyerek ya da kısa bir taksi yolculuğuyla ulaşılabilir. Giriş koşulları ve ziyaret saatleri değişebileceği için gitmeden önce kontrol edin.

Tuğla işçiliğini en iyi yumuşak ışıkta, sabah erken ya da gün batımına doğru göreceksiniz. Yapı küçük olduğundan ziyaret uzun sürmez; park içinde yürüyüş ve Buhara'nın diğer anıtlarıyla aynı gün planlamak mantıklıdır.