Surat: RK · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Buhara Arky

Buhara şäheriniň demirgazyk-günbatarynda, töweregindäki düzlükden takmynan ýigrimi metr beýiklikde galan Ark şäheriň iň gadymy binalaryndan biridir. Diwarlarynyň içinde muzeýlerini, saraý bölümlerini we asyrlap dowam eden hanedanlyk taryhyny bir ýerde görüp bilersiňiz.

Taryhy

Ark Buharanyň iň gadymy böleklerinden biri hasaplanýar. Gala birnäçe gezek weýran edilip, täzeden gurlan öňki galalaryň galyndylarynyň üstünde ýükselýär; bu gatlaklaryň käbiri takmynan ýigrimi metre ýetýär. Onuň takyk ýaşy anyklanmadyk, ýöne MS 500-nji ýyllaryň töwereginde ýerli hökümdarlaryň ýaşaýan merkezi bolandygy kabul edilýär. Iň gadymy ýazuw çeşmelerinden biri Narşahiniň 10-njy asyra degişli «Buhara taryhy» eseridir.

Riwaýata görä, galany epos gahrymany Siýawuş esaslandyrypdyr. Rowaýatda ol bir öküzüň derisini inçe şeritlere kesip, uçlaryny birleşdiripdir we sarayyny şol şeritiň gurşan meýdanynda guripdir. Çeşmelerde galanyň meýilnamasynyň Uly Aýyň ýyldyzlaryna görä düzülendigi hem bellenýär. Rowaýat bilen hakykaty aýyrmak kyn bolsa-da, bu hekaýalar ýerli däp-dessuryň möhüm bölegidir.

Orta asyrlarda Ark Mongol basybalyjylygynda hem zyýan gördi: Çingiz hanyň goşunlary şäheri alanda Buharalylar bu ýere sygynsa-da, gala ele geçirildi. Häzirki görýän binalaryň ählisi soňky üç asyrda gurulypdyr. Şeybanylar Özbek nesli döwründe kemala gelip başlan gala emirlik döwründe saraý we dolandyryş merkezi hökmünde ulanyldy. 1920-nji ýylda Gyzyl goşunyň hüjümi sebäpli uly zyýan gördi we şol ýyl sowetleriň eline geçdi.

Näme görülýär

Arka 18-nji asyrda gurlan iki diňe bilen gurşalan dabaraly girelgeden girilýär. Ýokary göterilýän ýasy rampa we uzyn, örtülen dalan sizi Juma metjidine alyp barýar. Dalanyň gapdalynda ammarlar we öňki türme kameralary ýerleşýär. Daşky diwarlaryň beýikligi 16–20 metr aralygyndadyr; çwergesi takmynan 790 metr, meýdany bolsa takmynan dört gektardyr.

Içerde birnäçe muzeý ýerleşýär: arheologiki muzeý, ýerli taryh muzeýi we dikeldilen bölümler. Tagt otagy, kabul we täç geýdirme howlusy hem saraý metjidi hem gezilip bilner. Merkezi binalar toplumynda iň gowy saklanan binalaryň biri kyrk gyzyň guýa taşlanandygy baradaky rowaýat bilen baglanyşykly metjitdir.

Galanyň derwezesiniň öňünde Registan meýdany ýerleşýär; galanyň günbatar derwezesi şol meýdana açylýar. Arkyň şähere nähili baglanyşandygyny görmek üçin bir pursat sarp edip bolar.

Sapar maslahatlary

Ark Buharanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýär, şonuň üçin köne şäheriň beýleki görkezmeleri bilen bir gün içinde pyýada gezilip bilner. Baryşdan öň giriş tölegleri we iş wagtlaryny barlaň, sebäbi olar üýtgäp biler. Käbir muzeýler üçin aýratyn bilet gerek bolup biler; muny ýerinde soraň.

Rampa, howlular we daş ýerler sebäpli rahat aýakgap oňat bolar. Tomusda kölege az bolýandygy sebäpli şlýapa we suw alyň; ir ertir ýa-da günortandan soň has rahat gezelenç bolar. Galanyň taryhyny we rowaýatlaryny gürrüň berýän gollanmalardan peýdalanyp bilersiňiz, ýöne jikme-jiklikleri öz çeşmeleriňiz bilen hem deňeşdiriň.