Surat: Официальный веб-сайт Агентства культурного наследия Республики Узбекистан · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Po-i-Kalýan

Buharanyň ýüregindäki bir howlunyň daşynda biri-birine garşy duran minara, metjit we medrese: Po-i-Kalýan şäheriň iň tanymal görnüşidir. Dokuz asyrlyk minarasy we gök gümmezli metjidi bilen Merkezi Aziýa binagärligini bir meýdanda görmegiň iň amatly ýollaryndan biridir.

Taryhy

Po-i-Kalýan, pars dilindäki ady bilen takmynan «Uly zadyň aýagynda» diýmekdir; bu ýerdäki «uly zat» Kalan minarasydyr. Çeşmelere görä, bu meýdanda islam öňki döwürde zerdüşt ybadathanasy bolupdyr, 713-nji ýyldan soň bolsa Ark galasynyň günortasynda yzygiderli uly metjitler gurlup, weýran edilip, täzeden abadanlaşdyrylypdyr.

Karahanly hökümdary Arslan han ýaptyran metjit 1121-nji ýylda, minara bolsa 1127-nji ýylda tamamlanypdyr. Çingiz hanyň 1220-nji ýylda Buharany eýelemegi wagtynda metjit weýran edildi; galan ýeke-täk gurluş minara boldy.

Häzirki metjit takmynan 1514-1515-nji ýyllarda, Şeybany ulusyndan Ubaýdulla han döwründe gurlupdyr. Mir-i-Arap medresesi bolsa 1535-1536-njy ýyllarda, Ubaýdulla hanyň ruhy geňeşçisi, Ýemenli şeýh Abdullah üçin ýaptyryldy. Ubaýdulla hanyň Buharany paýtagt etmek synanyşygy bu binalarda görünýär.

Nämeler görülýär?

Kalan minarasy takmynan 46 metr boýda, doly pişirilen kerpiçden gurlan kuldyr. Gövdesini gurşaýan kerpiç taýmalar dürli nagyş bilen örülendir; depedäki fenerin aşagynda stalaktit meňzeş bezegler we firuze reňkli çini ýazgy guşagy bar. Köp ýyllap ol şäheriň nyşanyna öwrülipdir.

Kalan metjidi Orta Aziýanyň iň uly metjitlerinden biridir, bu ýerde-de Samarkanddaky Bibi Hanym metjidinden soň gelýär. Howlyny gurşaýan galereýalaryň üstünde 288 gümmez ýerleşýär; mihrabyň üstünde gök gümmez göterilýär. Çini we kerpiç bezegleri geç Temuriler döwrüniň däpini aňladýar.

Garşysynda Mir-i-Arap medresesi entek dini okuw ojagy bolup durýar, şonuň üçin içki bölegi adatça gezmäge açyk däl; daşyndan ýüzi we goşa gümmezi görünýär. Medresäniň howlusynda Ubaýdulla han bilen Şeýh Abdullanyň kabirleri bar. Metjit bilen medresäniň garşydaş ýerleşişi 16-njy asyr Orta Aziýa binagärligine mahsus «koş» düzgünini emele getirýär.

Syýahat maslahatlary

Toplum Buharanyň köne şäher merkezinde ýerleşýär we köp taryhy ýerlere pyýadalar bilen ýetip bolýar. Ýagtylyk iň gowusy irden ir wagtlarda we gün batanda bolýar; agşamlar ýagtylandyrylan minara hem görmäge mynasypdyr.

Metjide we beýleki gurluşlara girmek şertleri, töleg we iş sagatlary wagtyň geçmegi bilen üýtgäp biler; gitmezden öň barlaň. Dini işlevi bolan ýerlerde mylaýym geýinmäge we surat düşürende hormatly bolmaga ähli üns beriň.