Fotoğraf: Bernard Gagnon · CC0 · Wikimedia Commons

Registan

Semerkant'ın merkezinde, turkuaz kubbeleri ve zengin çini süslemeleriyle öne çıkan üç medresenin çevrelediği tarihî bir meydan sizi bekliyor. Orta Asya İslam mimarisinin en çarpıcı örneklerinden biri olan Registan, Timurlu ve sonraki dönemlerin izlerini bir arada gösteriyor.

Tarihçe

Registan adı Farsçada "kumluk" ya da "kumlu yer" anlamına gelir. Orta Doğu ve Orta Asya şehirlerinde ana meydanlara bu ad verilirdi, ancak en ünlüsü Semerkant'taki meydandır. Burası Timurlu döneminde şehrin merkeziydi; halk kraliyet ilanlarını dinlemek için burada toplanırdı. Daha sonra ticaret, eğitim ve törenlerin de merkezi oldu.

Meydanın en eski medresesi, Emir Timur'un torunu ve aynı zamanda astronom bir hükümdar olan Uluğ Bey'in 1417-1420 yılları arasında yaptırdığı medresedir. Medrese, 15. yüzyılda Doğu İslam dünyasının önemli eğitim merkezlerinden biri sayılırdı; ünlü şair ve âlim Cami'nin burada okuduğu aktarılır. Karşısındaki Şîrdâr (1619-1636) ile yanındaki Tilla-Karı (1646-1660) medreseleri ise 17. yüzyılda Semerkant hâkimi Yalangtöş Bahadır'ın emriyle yapılmıştır. Bölgedeki depremler yapılara zarar vermiş, sonraki restorasyonlarla yapılar güçlendirilmiştir. Registan, Semerkant'ın tarihî bölümüyle birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alır.

Neler görülmeli

Uluğ Bey Medresesi'nde sivri kemerli büyük eyvan, köşelerdeki minareler ve kapı üzerindeki geometrik mozaik panel dikkat çeker. İçeride kare bir avlu, hücreler ve ders odaları bulunur. Şîrdâr Medresesi, Uluğ Bey Medresesi'ni neredeyse ayna gibi tekrarlar; girişindeki güneşli kaplan (ya da aslan) figürleri, canlı tasvirler nedeniyle özellikle ilgi çeker. "Aslanlı medrese" adı da buradan gelir.

Tilla-Karı, "altın işlemeli" anlamına gelir ve adını mescidinin iç mekânındaki bol yaldızdan alır. Hem öğrenci medresesi hem de cami olarak kullanılmıştır. Yapıların bir kısmı bugün müze olarak işlev görür. Meydanın çevresinde ayrıca Şeybaniler'e ait mezar alanı ile 1785 tarihli, bugün sanat galerisi olarak kullanılan Çarsu ticaret kubbesi de bulunur.

Ziyaret ipuçları

Registan'ı hem gün ışığında hem de akşam saatlerinde görmek mümkündür; ışık altında çiniler çok farklı görünür. Avlulara girmek ve yapıların içini gezmek için giriş koşulları ve çalışma saatleri değişebileceğinden gitmeden önce kontrol edin. Sabahın erken saatleri genellikle daha sakin olur.

Güneşli günlerde şapka ve su işinize yarar. Yapılar dinî mirasın parçası olduğundan, özellikle ibadet edilen bölümlerde mütevazı giyinmeniz önerilir. Semerkant'taki Bibi Hanım Camii, Gur-i Emir ve Şah-ı Zinde gibi yerler Registan ile aynı günde rahatça gezilebilir.