weareturks.com
TK

Özbek aşhanasy

Özbek tagamlary uly gazanda bişirilen palowyň, tamdyrdan täze çykarylan çöregiň we çaýhanalardaky uzak söhbetdeşlikleriň daşynda aýlanýar. Daşkentden Samarkanda we Horezme çenli her sebitiň saçagy özüne mahsus öwüşgin goşýar.

Aşhana barada umumy maglumat

Özbek aşhanasy Merkezi Aziýadaky beýleki halklaryň aşpezlik däpleri bilen umumylyk saklaýar. Ekerançylyk giňden ýaýrandygy üçin çörek we hamyr tagamlary esasy orny eýeleýär, aşhana köplenç "umaç bilen baý" diýlip häsiýetlendirilýär. Iň köp iýilýän et goýun eti, mal eti hem giňden ýaýrandyr, at eti bolsa kolbasa meňzeş önümlerde ulanylýar. Guýruk ýagy bolsa dürli tagamlaryň däp bolan düzüm bölegidir.

Tagamlar adatça köp sogan bilen bişirilýär we seýrek gaty ajy bolýar; kimyon, kişnişi, ukrop, reýhan we itburun ýaly otlar we ysly zatlar tagamy kesgitleýär. Sebit tapawutlary aýdyň duýulýar: Fergana jülgesinde palow has goýy we gowrulan, Daşkentde bolsa has açyk reňkli diýlip suratlandyrylýar. Doňuz eti däp bolan saçakda ýok, alkogol bolsa Günbatardakydan az ýaýrandyr.

Palow (plow, osh)

Palow, ýagny palov ýa-da osh diýlip hem atlandyrylýar, Özbegistanyň alamat tagamydyr. Ol tüwi, et bölekleri, owradylan käşir we sogandan taýýarlanýar we açyk ot üstünde gazanda bişirilýär. Sogan bilen käşiriň ýagda gowrulmagyndan emele gelen garyndy zirwak diýlip atlandyrylýar, tüwi onuň üstüne goýlup bugda bişirilýär. Nohut, kişmiş, itburun ýa-da miwe goşulyp bilner. Palowyň däbi ÝUNESKO-nyň Adamzadyň Maddy däl Medeni Mirasynyň Wekillik sanawyna girizilendir.

Uly jemgyýetçilik palowyny oşpaz diýlip atlandyrylýan hünärmen aşpezler taýýarlaýar, köplenç toýlar we baýramlar üçin ep-esli gazanlarda. Irden berilýän palow (nahor oşi) toý güni uly ýygnanyşyklara irden berilýän däpdir. Daşkent, Samarkand, Fergana we Horezmiň hersiniň öz usuly bar, şonuň üçin palowy birnäçe şäherde datyp görmek tapawutlary duýmagyň gowy ýoludyr. Iň oňat ýeri ýerli adamlardan soraň.

Çörek we hamyr önümleri

Özbek çöregi, non ýa-da patyr diýlip atlandyrylýar, tamdyrda bişirilýän tegelek, ortasy inçe tekiz çörekdir we köplenç çekiç (çekiç) atly agaç möhür bilen bezelýär. Çöregiň hormaty uly, ol myhmansöýerlik we edep bilen baglanyşyklydyr. Her sebitiň öz görnüşi bar: Samarkandda kiçi we galyň çörekler, Buharada künjüt ýa-da çörek otuny sepilen çörekler, Daşkentde lochira, Andijan we Kaşkaderýa bilen baglanyşykly ýagly, gatlakly patyr.

Somsa et ýa-da başga içlik bilen doldurylan, tamdyrda bişirilýän hamyr önümidir; ýeňil gatlakly görnüşinden agyr görnüşine çenli bolýar. Ol ertirlik üçin ýa-da ýolda çalt iýmek üçin gowydyr.

Çorbalar we umaçlar

Şurpa uly et bölekleri, köplenç goýun eti, we täze gök önümler bilen bişirilýän doýumly çorbadyr. Lagman we norin umaç esasly tagamlar bolup, çorba ýa-da esasy tagam hökmünde berlip bilner. Lagman çekilen umajy et we gök önüm sousy bilen birleşdirýär.

Bu tagamlar sowuk howada ýaraýar. Paýlar köplenç uludyr, şonuň üçin başga tagam sargamazdan ozal birini görmek ýeterlik bolup biler.

Gowurma we et tagamlary

Kebap we şaşlyk Özbegistanda giňden ýaýrandyr we adatça esasy tagam hökmünde berilýär. Goýun eti iň köp ulanylsa-da, mal we towuk eti hem bar. Guýruk ýagynyň bölekleri käwagt etiň arasyna dizilýär. Ýanynda sogan we çörek berilýär.

Dimlama et we gök önümleriň pes otda bişirilýän gaýnadylan tagamydyr. Buhara ýewreý jemagatynyň hem Özbegistanda öz aýratyn aşhanasy bar, olaryň tagamlary hakda ýerli ýolbaşçylardan soramak peýdalydyr.

Manty we hamyr dolmalary

Manty, qasqoni diýlip hem atlandyrylýar, bugda bişirilýän, adatça et we sogan içli uly mantylardyr. Çuçwara bolsa köplenç çorbada ýa-da sous bilen berilýän kiçi mantydyr. Içlige köp sogan goşulýandygy üçin olar şireli bolýar.

Olar hem başlangyç, hem esasy tagam hökmünde iýilýär. Elde şekillendirilýändigi üçin gowy bişirilenleri aňsat tanalýar.

Süýjülikler we çaý medeniýeti

Däp bolan aşhanada süýjülikler çäkli. Baýram tagamy adatça miwe ýa-da täze ýa-da guradylan miwe kompoty bilen tamamlanýar, soňra hoz-badam, halwa we ýaşyl çaý gelýär. Ýaşyl çaý milli gyzgyn içgidir, Daşkentde bolsa gara çaý makul görülýär; ikisi hem süýtsüz we şekersiz içilýär. Çaý her tagamy ugurdaş edýär we myhmansöýerligiň alamaty hökmünde her myhmana awtomatik hödürlenýär.

Çaýhanalar oturyp söhbetdeşlik etmek üçin medeni taýdan möhüm ýerlerdir. Tomusda aýran, sowadylan gatyk içgisi, meşhurdyr. Samarkandda şerap hem öndürilýär, şol sanda ýerli süýji şeraplar, gyzyklanýan bolsaňyz.

Nirede we nähili iýmeli

Iýmitleri çaýhanalarda, palow merkezlerinde, maşgala restoranlarynda, bazarlarda we öýlerde tapyp bilersiňiz. Palow merkezleri köplenç günortan wagty iň köp adamly bolýar we iýmit gutaryp biler, şonuň üçin barmazdan ozal iş wagtyny barlaň. Bazarlar çörek, guradylan miwe, hoz-badam we täze önümler üçin gowy ýerdir.

Özbek öýüne çagyrylsaňyz, kabul etmäge synanyşyň; bu ýerli myhmansöýerligi düşünmegiň iň gowy ýollarynyň biridir. Wegetarianlar üçin saýlawlar çäkli bolup biler, sebäbi gök önümler we ekinler adatça et tagamlarynyň içinde bişirilýär, şonuň üçin muny öňünden aýdyň.

Saçak edebi

Däbe görä, ulular ilki başlaýar, beýlekiler olaryň yzyndan gidýär. Çörege hormat goýulýar: ony ters goýmaýarlar, ýere gaçyrmaýarlar we adatça elde döwüp paýlaşýarlar. Palow uly tekiz tabakda (lýagan) berilýär; çarşak seýrek ulanylýar, palow el bilen ýa-da çemçe bilen iýilýär. Çaý käseleri (piýala) köplenç ýarym doldurylýar, öý eýesi ony gaýtadan doldurýar.

Öýe baranyňyzda kiçijik sowgat getirmek makul görülýär, iýmitden soň öý eýesine sag bolsun aýtmak bolsa edepdir. Däp-dessurlar öýe we sebite görä üýtgäp biler, şonuň üçin beýlekileriň edýän zatlaryna syn ediň.

Soňky habarlar