Surat: David Stanley from Nanaimo, Canada · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Bibi-Hanym metjidi

Samarkandyň asmana galan pürüze reňkli gümmezleriniň arasynda Temuriň iň uly taslamalaryndan biri bolan Bibi-Hanym metjidi durýar. Harabalykdan dikeldilen bu howlusy uly metjit Temur döwri binagärligini ýakyndan görmek isleýänler üçin Samarkandyň ajaýyp duralgalaryndan biridir.

Taryh

Bibi-Hanym metjidi, Temuryň 1399-njy ýyldaky Hindistan ýörişinden soň täze paýtagty Samarkandda gurmaga karar beren uly ýygnak metjidi hökmünde bellidir. Gurluşyk takmynan 1399-1405-nji ýyllar aralygynda dowam etdi; çeşmelere görä, dürli sebitlerden ussalar işläpdir. Temur 1404-nji ýylda ýörişden dolanyp gelende, metjit az galan gutarmagyna golaýdy, emma işiň barşyndan begenmedi we esasanam baş gümmez boýunça üýtgeşmeleri buýurdy.

Tizlik bilen we örän uly möçberde gurulan bu bina başdanok ýapyk meseleleri görkezdi. Birnäçe ýylyň içinde mihrabyň üstündäki uly gümmezden kerpiçler dökülip başlady. Metjit Temuryň aýaly Saray Mülk Hanymyň adyny göterýär; onuň bu metjidi özi buýurandygy aýdylýar. XVI asyryň ahyryna dikeldiş işleri togtadyldy, bina asta-asta harabalyga öwrüldi; 1897-nji ýyldaky ýer titremesinde giriş kemeriniň içki bölegi ýykyldy we galyndylar asyrlap gurluşyk materialy üçin talandy.

XX asyrda ilki Sowet döwründe goraýyş işleri geçirildi, 1974-nji ýyldan başlap bolsa giňden gaýtadan gurmak başlandy. Dikeldiş bagtsyzlyk ýyllarynda hem dowam etdi. Ýakyn döwürde toplumy tamamlamak üçin täze taslama hem yglan edildi; şonuň üçin baryşyňyzdan öň häzirki ýagdaýy barlamak peýdalydyr.

Näme görmeli?

Metjit dört eýwanly howlusy bolan metjidiň klassik nusgasydyr. Daşky diwarlar giň gönüburçly meýdany gurşaýar; demirgazyk-gündogardaky beýik giriş portalyndan howla girilýär. Garşysynda takmynan 40 metr beýiklikdäki baş gümmez ýokarlanýar. Iki tarapda has kiçi, gümmezli iki bina bar. Gümmezlerde daşky we içki gabyklaryň aýratyn taslama edilen goşa gabykly ulgamy ulanylypdyr; şeýlelikde daşyndan täsirli, içinden bolsa has proporsional giňişlik gazanylypdyr.

Howlynyň ortasynda Temur döwrüne degişli, nagyşly mermer bloklardan ýasalan uly Kuran standy durýar. Howlynyň töwereginde bir wagtlar 400-den gowrak mermer sütüniň göterýän galereýalary bardy; häzir olardan diňe yzlar galdy. Daşky burçlardaky dört minara dikeldildi, girişiň we esasy binanyň golaýyndaky beýleki uly minaralar bolsa gutarylmadyk galdy.

Garşydaky meýdanda Saray Mülk Hanymyň medresesinden galan sekiz burçly burç türbesi hem bellenmäge mynasypdyr; kaşy we boýag bezegleri bilen tanalýar.

Ziyaret maslahatlary

Metjit Samarkandyň merkezindäki beýleki möhüm binalara, esasanam Registana, Şah-y Zindä we Gur-y Emire golaý ýerleşýär; şonuň üçin bir gezelenç gününde bilelikde meýilleşdirmek mümkin. Metjit Samarkand döwlet muzeý-goraghanasynyň bir bölümi hökmünde işleýär. Baryşyňyzdan öň giriş şertlerini, işleýiş wagtlaryny we dikeldilýänligi sebäpli ýapylan bölümleri barlaň.

Bina uly we açyk meýdana ýaýranlygy sebäpli, günüň ýumşak ýagtylygy bolan irden ýa-da agşam sagatlary surat düşürmek üçin has amatly. Tomus aýlarynda gün garşysynda şlýapa we suw almak peýdaly. Dikeldiş dowam edýänligi sebäpli iskeleler we iş meýdanlary bilen duşup bilersiňiz. Ol dini binadygyna görä, sada geýinmek mynasyp bolar.