Buxara Arkı

Tarixi

Ark Buxaranın ən qədim hissələrindən biri hesab olunur. Qala dəfələrlə dağıdılıb yenidən tikilmiş əvvəlki qala qalıqları üzərində yüksəlir; bu təbəqələr bəzi yerlərdə iyirmi metrə çatır. Yaşı dəqiq məlum deyil, lakin eramızın 500-cü illəri ətrafında yerli hökmdarların oturduğu mərkəz olduğu qəbul edilir. Məlum ən qədim yazılı mənbələrdən biri Narşəxinin 10-cu əsrə aid "Buxara tarixi"dir.

Əfsanəyə görə qalanı dastan qəhrəmanı Siyavuş qurub. Rəvayətə görə Siyavuş öküz dərisini nazik zolaqlara kəsib uclarını birləşdirmiş və sarayını bu zolağın əhatə etdiyi sahədə tikmişdir. Mənbələrdə həmçinin qala planının Böyük Ayı bürcünə görə tərtib edildiyi qeyd olunur. Əfsanə ilə həqiqəti ayırmaq çətin olsa da bu hekayələr yerli rəvayətin mühüm hissəsidir.

Orta əsrlərdə Ark Monqol işğalında da zərər gördü; Çingiz xanın əsgərləri şəhəri ələ keçirəndə buxaralılar buraya sığınmış, lakin qala ələ keçirilmişdir. Bu gün mövcud binaların hamısı son üç yüz ildə tikilib. Şeybani özbək sülaləsi dövründə formalaşmağa başlayan qala əmirlik dövründə saray və idarə mərkəzi kimi istifadə olunurdu. 1920-ci ildə Qırmızı Ordunun hücumunda böyük ziyan gördü və həmin il sovetlərin əlinə keçdi.

Nələr görülür

Arka 18-ci əsrə aid iki qüllənin əhatə etdiyi təntənəli girişdən daxil olursunuz. Yuxarı qalxan rampa və uzun, örtülü dəhliz sizi Cümə məscidinə aparır. Dəhlizin yanında anbarlar və həbsxana kameraları yerləşir. Xarici divarların hündürlüyü 16-20 metr arasındadır; ətrafı təxminən 790 metr, sahəsi isə təxminən dörd hektardır.

İçəridə bir neçə muzey yerləşir: arxeologiya muzeyi, yerli tarix muzeyi və bərpa olunmuş hissələr. Taxt otağı, qəbul və tacqoyma həyəti ilə saray məscidi də gəzilə bilər. Mərkəzi kompleksdə, qırx qızın quyuya atıldığı əfsanəsi ilə anılan məscid də diqqət çəkir.

Arkın xaricinə çıxdığınızda qarşısındakı Registan meydanını da görə bilərsiniz. Meydan qalanın qərb qapısının açıldığı yerdir və qədim dövrlərdə qalanı şəhərlə birləşdirirdi.

Ziyarət məsləhətləri

Ark Buxaranın şimal-qərbində yerləşdiyi üçün köhnə şəhərdəki digər abidələrlə eyni gün piyada gəzilə bilər. Gedişdən əvvəl giriş haqqını və iş saatlarını yoxlayın; bu məlumatlar dəyişə bilər. Muzeylərin bir hissəsi üçün ayrıca bilet tələb oluna bilər, bunu yerindəcə soruşun.

Rampa, həyətlər və daş döşəmələr səbəbindən rahat ayaqqabı yaxşı olar. Yayda kölgə az olduğu üçün papaq və su götürmək faydalıdır; səhər tezdən və ya günorta sonrası daha rahat gəzinti təklif edir. Qalanın tarixini və əfsanələrini danışan bələdçilərdən yararlana bilərsiniz, lakin təfərrüatları öz mənbələrinizlə də müqayisə edin.