Surat: RK · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Buxoro Ark qalʼasi

Buxoroning shimoli-gʻarbida, atrofidagi tekislikdan deyarli yigirma metr balandlikda koʻtarilgan Ark shaharning eng qadimiy inshootlaridan biridir. Devorlar ichida muzeylar, qasr boʻlimlari va asrlar davom etgan sulola tarixini bir safarda koʻrishingiz mumkin.

Tarixi

Ark Buxoroning eng qadimiy qismlaridan biri hisoblanadi. Qalʼa bir necha bor vayron boʻlib, qayta qurilgan oldingi inshootlar qoldiqlari ustida yuksalib, bu qatlamlar baʼzi joylarda yigirma metrgacha yetadi. Uning aniq yoshi maʼlum emas, lekin milodiy 500-yil atrofida mahalliy hukmdorlar yashaydigan markaz boʻlgani eʼtirof etiladi. Maʼlum eng qadimgi yozma manbalardan biri Narshaxiyning 10-asrga oid «Buxoro tarixi» asaridir.

Afsonaga koʻra qalʼani doston qahramoni Siyovush barpo etgan. Hikoyaga koʻra, Siyovush bir buqaning terisini ingichka tasmalarga kesib, uchlarini birlashtirgan va saroyini shu tasma oʻrab olgan maydonda qurgan. Manbalarda, shuningdek, qalʼa rejasi Katta Ayiq yulduz turkumiga muvofiq tuzilganligi aytiladi. Afsona bilan haqiqatni ajratish qiyin boʻlsa-da, bu hikoyalar mahalliy anʼanalarning muhim qismidir.

Oʻrta asrlarda Ark Moʻgʻul bosqini davrida ham zarar koʻrdi; Chingizxon qoʻshinlari shaharni egallaganda Buxoroliklar shu yerga panoh topgan, ammo qalʼa qoʻlga oʻtkazilgan. Bugungi inshootlarning barchasi soʻnggi uch asrda qurilgan. Shayboniy oʻzbek sulolasi davrida shakllana boshlagan qalʼa amirlik davrida saroy va boshqaruv markazi sifatida ishlatilgan. 1920-yilda Qizil Armiya hujumida katta zarar koʻrdi va oʻsha yili Sovetlar qoʻliga oʻtdi.

Nimalarni koʻrish mumkin

Arkka 18-asrda qurilgan ikki minora oʻrab turgan marosim darvozasi orqali kiriladi. Yuqoriga koʻtarilgan pandus va uzun, yopiq yoʻlak sizni Juma masjidiga olib boradi. Yoʻlak yonida omborxonalar va sobiq qamoqxona kameralari joylashgan. Tashqi devorlarning balandligi 16-20 metr orasida; atrofi taxminan 790 metr, maydoni esa taxminan toʻrt gektar.

Ichkarida bir nechta muzey joylashgan: arxeologiya muzeyi, mahalliy tarix muzeyi va restavratsiya qilingan boʻlimlar. Taxt xonasi, qabulxona va taxtga oʻtirish hovlisi, shuningdek saroy masjidi ham koʻrish mumkin. Markaziy majmuada, qirq qizning quduqqa tashlanganligi afsonasi bilan bogʻliq masjid ham eʼtiborni tortadi.

Arkning tashqarisiga chiqsangiz, oldingizda Registon maydonini ham koʻrishingiz mumkin. Maydon qalʼaning gʻarbiy darvozasi ochilgan joy boʻlib, qadimgi davrlarda qalʼani shahar bilan bogʻlab turgan.

Tashrif boʻyicha maslahatlar

Ark Buxoroning shimoli-gʻarbida joylashgani uchun eski shahardagi boshqa inshootlar bilan bir kunda piyoda aylanib koʻrish mumkin. Kirish narxlari va ish vaqtini borishdan oldin tekshiring, chunki ular oʻzgarishi mumkin. Ichkaridagi baʼzi muzeylar uchun alohida chipta kerak boʻlishi mumkin, buni joyida soʻrang.

Pandus, hovlilar va tosh yuzalar uchun qulay poyabzal yaxshi boʻladi. Yozda soya kam boʻlgani uchun shlyapa va suv olib yuring; ertalab yoki tushdan keyin sayohat qulayroq boʻladi. Qalʼa tarixi va afsonalarini soʻzlaydigan gidlardan foydalanishingiz mumkin, lekin batafsil maʼlumotlarni oʻz manbalaringizdan ham solishtiring.