Foto: Arina Pan · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Əmiri-Gur

Əmiri-Gur Səmərqənddə Teymurun və Teymuri sülaləsinin bir neçə üzvünün dəfn olunduğu, firuzəyi rəngli qabırğalı günbəzi ilə tanınan türbə kompleksidir. Orta Asiya memarlığının və sonradan Hindistandakı Moğol türbələrində görünən xəttin köklərini yerindəcə görmək istəyənlər üçün qısa, lakin zəngin bir dayanacaqdır.

Tarixçə

Kompleksin ən qədim hissəsi 14-cü əsrin sonunda Teymurun vəliəhd nəvəsi Məhəmməd Sultanın əmri ilə tikilmiş mədrəsə və xanəgahdır. Məhəmməd Sultan 1403-cü ildə qəfildən vəfat etdikdən sonra Teymur onun üçün türbə tikdirməyə başladı. Teymur özü üçün Şəhrisəbzdə, Ağ Saray yaxınlığında daha kiçik bir türbə hazırlatmışdı; lakin 1405-ci ildə Çinə yürüşü zamanı Otrarda öldükdə, rəvayətə görə Şəhrisəbzə gedən keçidlər qarla örtüldüyündən, onu məhz burada, Səmərqənddə dəfn etdilər.

Tikintini nəvəsi Uluqbəy başa çatdırdı və bu dövrdə bina Teymuri sülaləsinin ailə məqbərəsinə çevrildi. Memarın ümumiyyətlə İsfahanlı Məhəmməd ibn Mahmud olduğu qəbul edilir. 17-ci əsrin sonundan sonra Səmərqəndin tənəzzülü ilə bina qayğısız qaldı; əsaslı bərpa işləri əsasən İkinci Dünya Müharibəsindən sonra aparıldı. 1941-ci ildə sovet alimi Mixail Gerasimovun rəhbərliyi ilə Teymurun məqbərəsi açıldı. Bu hadisənin ətrafında məqbərəni açanların lənətə düçar olacağına dair əfsanə danışılır; hadisəni bu əfsanə ilə əlaqələndirənlər olduğu kimi, hekayəni uydurma sayanlar da var.

Nələr görülür?

Xaricdən baxanda bina səkkizbucaqlı gövdəsi və üzərindəki firuzəyi rəngli, qabırğalı günbəzi ilə diqqəti cəlb edir. Divarlarda terakota kərpiclər üzərində mavi, açıq mavi və ağ kaşılarla hazırlanmış həndəsi və yazı naxışları görünür. Girişdəki portal oyma kərpic və mozaika ilə bəzədilib. Mədrəsə və xanəgahdan bu günə yalnız təməllər, giriş portalı və minarələrdən birinin bir hissəsi gəlib çatıb.

İçəridə hündür və geniş bir zal qarşılayır. Divarların aşağı hissəsi onyx lövhələrlə örtülüb; yuxarıda mərmər sallanan karniz, günbəzdə və tağlarda isə zərli, rənglənmiş relyef naxışlar var. Teymurun məzar daşı tünd yaşıl rəngli yəşim blokdur. Yanında oğulları Miranşah və Şahrux, nəvələri Məhəmməd Sultan və Uluqbəy ilə müəllimi Mir Səyid Bərəkənin məzar daşları yerləşir. Bu daşlar əsl məzarların yerini göstərir; həqiqi qəbirlər altdakı sirdabdadır.

Ziyarət üçün məsləhətlər

Əmiri-Gur Səmərqəndin içərisində yerləşir və şəhər mərkəzindən qısa yolla avtomobillə və ya piyada çatmaq olar. Registanı da gəzəcəksinizsə, hər iki yeri eyni günün proqramına salmaq mümkündür. Səfərə çıxmazdan əvvəl giriş şərtlərini, iş saatlarını və fotoqrafiya ilə bağlı qaydaları yoxlayın.

Aktiv ziyarət yeri olduğu üçün sakit və hörmətli davranmaq, münasib geyinmək yerinə düşər. Günbəzin və kaşıların işığı gün ərzində dəyişdiyindən, foto həvəskarları səhər və ya axşamüstü vaxtını seçə bilərlər. Daxili hissə kiçikdir; ən sıx saatlardan çəkinsəniz təfərrüatları daha rahat nəzərdən keçirə bilərsiniz.