Poi Kalon

Tarixi

Poi Kalon forscha nomi bilan taxminan "Buyukning oyogʻi ostida" maʼnosini anglatadi; bu yerdagi "buyuk" Kalon minorasidir. Manbalarga koʻra, bu hududda islomgacha boʻlgan davrda zardushtiylarning ibodatxonasi boʻlgan, 713 yildan keyin esa Ark qalʼasining janubida ketma-ket katta masjidlar qurilib, buzilib va qayta tiklangan.

Qarahoniylar hukmdori Arslonxon buyurtirgan masjid 1121 yilda, minora esa 1127 yilda tugallangan. Chingizxon 1220 yilda Buxoroni egallagan paytda masjid vayron qilingan; joyida qolgan yagona inshoot minora boʻlgan.

Hozirgi masjid taxminan 1514-1515 yillarda, Shayboniylar sulolasidan Ubaydullaxon davrida qurilgan. Mir-i Arab madrasasi esa 1535-1536 yillarda Ubaydullaxonning maʼnaviy maslahatchisi, yamanlik Shayx Abdulloh uchun qurdirilgan. Ubaydullaxonning Buxoroni yangi poytaxtga aylantirish intilishi bu inshootlarda namoyon boʻladi.

Nimalar koʻriladi?

Kalon minorasi taxminan 46 metr balandlikda boʻlib, toʻliq pishgan gʻishtdan qurilgan minoradir. Gavdasini oʻrab turgan gʻisht belbogʻlar turli naqshlarda terilgan; tepadagi fonar qismi ostida esa stalaktitga oʻxshash bezaklar va firuza rangli kashinkor yozuv kamari bor. Uzoq vaqt davomida minora shaharning ramziga aylangan.

Kalon masjidi Markaziy Osiyodagi eng katta masjidlardan biri boʻlib, bu yerda keltirilgan manbalarga koʻra Samarqanddagi Bibi Xonum masjididan keyin turadi. Ichki hovlini oʻrab turgan galereyalar ustida 288 gumbaz joylashgan; mehrob ustida koʻk gumbaz koʻtariladi. Kashinkor va gʻisht bezaklari keyingi Temuriylar davri anʼanasini aks ettiradi.

Uning qarshisidagi Mir-i Arab madrasasi bugun ham diniy maktab sifatida ishlaydi, shu sababli ichki qismi odatda tashrif buyuruvchilarga ochiq emas; uning peshtoqi va ikki gumbazini maydondan tomosha qilish mumkin. Madrasa hovlisida Ubaydullaxon va Shayx Abdulloh maqbaralari joylashgan. Masjid va madrasaning bir-biriga qarama-qarshi joylashuvi 16-asr Markaziy Osiyo meʼmorchiligiga xos "kosh" tartibini hosil qiladi.

Tashrif boʻyicha maslahatlar

Majmua Buxoroning eski shahar markazida joylashgan boʻlib, koʻpgina tarixiy joylarga piyoda yetib borish mumkin. Yorugʻlik eng goʻzal ertalab erta soatlarda va quyosh botishiga yaqin boʻladi; kechqurun yoritilgan minora ham alohida tomosha qilishga arziydi.

Masjid va boshqa inshootlarga kirish shartlari, narxlar va ish vaqti vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi mumkin, shuning uchun borishdan oldin tekshirib oling. Diniy vazifa bajaradigan joylarda kamtarona kiyinishga va suratga olayotganda hurmatli boʻlishga eʼtibor bering.