Fotoğraf: Ymblanter · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Leb-i Havuz

Leb-i Havuz, Buhara'nın eski şehir merkezinde, yaşlı ağaçların gölgesindeki bir havuzun etrafında şekillenen 16.-17. yüzyıl yapıları topluluğudur. Çay molası vermek, havuz kenarında oturmak ve Buhara'nın gündelik hayatını izlemek için en uygun yerlerden biridir.

Tarihi

Buhara'da bir zamanlar şehrin başlıca su kaynağı olan çok sayıda havuz (hauz) vardı. Hastalık yaydıkları için bu havuzların çoğu Sovyet döneminde, özellikle 1920'ler ve 1930'larda dolduruldu. Leb-i Havuz ise çevresindeki mimari topluluğun değeri sayesinde kurtuldu. Adı Farsçadan gelir ve "havuzun kıyısında" anlamına taşır.

Topluluğun en eski yapısı 1568-1569 tarihli Kukeldaş Medresesi'dir. Havuz ile tekke ve medrese ise 17. yüzyılın başında, Buhara Hanı İmam Kuli Han'ın veziri Nadir Divan Bey tarafından yaptırıldı. Anlatıldığına göre havuzun yapılacağı arsa, mülkünü satmak istemeyen yaşlı bir Yahudi dula aitti; sonunda dul, kendisine sinagog yapma izni verilen başka bir arsa karşılığında yerini bıraktı. Halk arasında havuza "zorla yapılmış havuz" anlamına gelen bir ad da verilmiştir. Bu hikâye bir anlatı olarak aktarılır, ayrıntıları kaynaklara göre değişebilir.

Neler görülür?

Havuz kabaca dikdörtgen biçimlidir ve kenarları taş basamaklarla inilen bir yapıya sahiptir. Çevresinde yüzyıllık ağaçlar yer alır. Kuzey tarafta, şehrin en büyük medreselerinden biri olan Kukeldaş Medresesi durur; 160 hücresi vardır ve bir bölümü Sadriddin Ayni ile Celal İkromi'ye ayrılmış bir müzedir. Geçmişte kervansaray, savunma yapısı ve idam yeri olarak da kullanılmıştır.

Batı tarafta Nadir Divan Bey Tekkesi, doğuda ise karşısında Nadir Divan Bey Medresesi bulunur. Tekkenin kubbeli zikir salonu akustiğiyle bilinir. Medresenin giriş portalında, beyaz geyik taşıyan iki simurg ve güneşin içinde bir insan yüzü betimlenir; bu tasvirler İslam dünyasında alışılmadık sayılır. Medrese aslında kervansaray olarak planlanmıştı. Havuzun yanında, halk hikâyelerinin kahramanı Nasreddin Hoca'nın heykelini de görebilirsiniz.

Ziyaret ipuçları

Leb-i Havuz, Buhara'nın eski şehir kısmında yer alır ve çarşı kubbelerine yürüyerek ulaşılır. Günün sıcak saatlerinden kaçınmak için sabah erken ya da akşamüzeri uygundur; akşamları havuz çevresi canlanır. Havuzun kenarındaki çay evlerinde oturup manzarayı izlemek keyiflidir.

Medrese ve müze bölümlerinin çalışma saatleri ve giriş koşulları değişebilir; gitmeden önce kontrol edin. Dini yapıların bazı bölümlerinde mütevazı giyinmek yerinde olur. Çevredeki diğer tarihi yapıları da aynı yürüyüşte gezebilirsiniz.