Asrlar davomida nomaʼlum boʻlgan noyob qoʻlyozma universitet kutubxonasidan topildi

Toshkent davlat universiteti kutubxonasida saqlanayotgan bir qoʻlyozma oʻtgan asrning oʻrtalarida chuqur oʻrganilgach, uzoq yillar yoʻqolgan deb hisoblangan, XIV asrga oid ulkan qomusiy manba ekani maʼlum boʻldi. Bu Badriddin Ibrohimning izohli lugʻati “Zafangʻoʻ va jahonpoʻ” (“Soʻzlovchi va jahonni kezuvchi”) asaridir. Asl nusxasi yoʻqolgan deb hisoblangan bu lugʻatning toʻliq matni bir necha yuz yil davomida olimlarga nomaʼlum boʻlib kelgan.

1964-yilda sharqshunos olim Solomon Bayevskiy kutubxonadagi 809/292-raqamli, muqovasida “Farhangnoma” deb yozilgan qoʻlyozmani koʻrikdan oʻtkazdi va uning ilmiy jamoatchilik qidirayotgan asar ekanini isbotladi. Qoʻlyozma 1711-yil 6-avgustda koʻchirilgan; u soʻzlarni qofiyadoshlik emas, bosh harfi boʻyicha tartiblaydi va amaliy hayot, hunarmandchilik, iqtisodiy aloqalarni qamrab oladi.

Matn 5170 dan ortiq lugʻat maqolasini oʻz ichiga olib, yetti boʻlimdan iborat. Yettinchi boʻlimda qadimiy turkiy atamalar, sonlar, roʻzgʻor buyumlari, hayvonot va nabotot nomlari aks etgan. Bu dalil turkiy soʻzlarning oʻsha davrda hududiy muomalada muhim mavqega ega boʻlganini tasdiqlaydi.