Surat: Ymblanter · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Labi Hovuz

Labi Hovuz Buxoroning qadimiy shahar markazida, soyali daraxtlar ostidagi hovuz atrofida joylashgan, 16–17-asrlarga oid madrasalar va suluk xonaqohidan tashkil topgan meʼmoriy majmua. Choy ichib oʻtirish va shahar kundalik hayotini kuzatish uchun eng yaxshi joylardan biri.

Tarixi

Buxoroda bir paytlar shaharning asosiy suv manbai boʻlgan koʻplab hovuzlar (hauz) bor edi. Ular kasallik tarqatgani uchun koʻpchiligi sovet davrida, ayniqsa 1920- va 1930-yillarda koʻmilgan. Labi Hovuz esa atrofidagi meʼmoriy majmua qadri tufayli saqlanib qolgan. Uning nomi forscha kelib chiqqan boʻlib, «hovuz qirgʻogʻida» degan maʼnoni anglatadi.

Majmuaning eng qadimgi binosi 1568–1569-yillarda qurilgan Kukeldosh madrasasidir. Hovuz, xonaqoh va madrasa 17-asr boshida Buxoro xoni Imomquli xonning vaziri Nodir Devonbegi tomonidan qurdirilgan. Rivoyatga koʻra, hovuz qurilgan yer mulkini sotishni istamagan keksa yahudiy beva ayolga tegishli boʻlgan; oxiri beva sinagoga qurish ruxsati berilgan boshqa yer evaziga yerini bergan. Xalq orasida hovuzga «zoʻrlik bilan qazilgan hovuz» degan nom ham berilgan. Bu hikoya ogʻzaki xotira sifatida yetib kelgan, tafsilotlari manbalarga koʻra farq qilishi mumkin.

Nimalarni koʻrish mumkin?

Hovuz taxminan toʻrtburchak shaklda boʻlib, suvga tosh pogʻonalar orqali tushiladi. Atrofida asrlik daraxtlar oʻsadi. Shimoliy tomonda shahardagi eng katta madrasalardan biri boʻlgan Kukeldosh madrasasi turadi; uning 160 ta hujrasi bor va bir qismi yozuvchilar Sadriddin Ayniy va Jalol Ikromiyga bagʻishlangan muzeydir. Oʻtmishda u karvonsaroy, mudofaa inshooti va qatl joyi sifatida ham ishlatilgan.

Gʻarbiy tomonda Nodir Devonbegi xonaqohi, sharqda esa uning qarshisida Nodir Devonbegi madrasasi joylashgan. Xonaqohning gumbazli zikr zali akustikasi bilan mashhur. Madrasa peshtoqida oq bugʻuni koʻtargan ikki simurgʻ va quyosh ichidagi inson yuzi tasvirlangan; bu tasvirlar islom olamida kam uchraydigan hisoblanadi. Madrasa asli karvonsaroy sifatida rejalashtirilgan edi. Hovuz yonida xalq ertaklari qahramoni Nasriddin Xoʻja haykalini ham koʻrishingiz mumkin; oʻzbeklar uni Buxoroning oʻz farzandi deb hisoblashadi.

Tashrif boʻyicha maslahatlar

Labi Hovuz Buxoroning eski shahar qismida joylashgan boʻlib, yaqin atrofdagi savdo gumbazlaridan piyoda yetib borish oson. Kunning issiq vaqtlaridan qochish uchun ertalab erta yoki kechqurun qulay; kechqurunlari hovuz atrofi jonlanadi. Hovuz qirgʻogʻidagi choyxonalarda oʻtirib manzarani kuzatish yoqimli.

Madrasa va muzey qismlarining ish vaqti hamda kirish shartlari oʻzgarishi mumkin, shuning uchun borishdan oldin tekshirib koʻring. Diniy binolarga kirganda kamtarona kiyinish oʻrinli. Eski shaharning boshqa tarixiy obidalarini ham shu sayrda bemalol aylanib chiqish mumkin.