Foto: Ymblanter · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ləbi hovuz

Ləbi hovuz Buxaranın köhnə şəhər mərkəzində, yaşlı ağacların kölgəsində yerləşən, 16-17-ci əsrlərə aid mədrəsələrlə və sufi xanəgahı ilə əhatələnmiş hovuzdur. Şəhərdə bir fincan çay içib gündəlik həyatı izləmək üçün ən yaxşı yerlərdən biridir.

Tarixi

Buxarada bir vaxtlar şəhərin əsas su mənbəyi olan çoxlu hovuz (hauz) var idi. Xəstəlik yaydıqları üçün bu hovuzların əksəriyyəti sovet dövründə, xüsusilə 1920-1930-cu illərdə doldurulub. Ləbi hovuz isə ətrafındakı memarlıq kompleksinin dəyəri sayəsində qorunub qalıb. Adı fars dilindən gəlir və "hovuzun kənarında" mənasını verir.

Kompleksin ən qədim binası 1568-1569-cu il tarixli Kukeldaş mədrəsəsidir. Hovuz, təkyə və mədrəsə isə 17-ci əsrin əvvəllərində Buxara xanı İmam Quli xanın vəziri Nadir Divanbəy tərəfindən tikdirilib. Rəvayətə görə, hovuzun tikiləcəyi torpaq mülkünü satmaq istəməyən yaşlı bir yəhudi dulusuna məxsus idi; nəhayət dul, özünə sinaqoq tikmək icazəsi verilən başqa bir torpaq müqabilində yerini verdi. Xalq arasında hovuza "zorla tikilmiş hovuz" mənasını verən ad da verilib. Bu hekayə nağıl kimi nəql olunur, təfərrüatlar mənbələrə görə fərqli ola bilər.

Nələr görülür?

Hovuz təqribən dördbucaqlı formadadır və kənarları daş pilləkənlərlə suya enən bir quruluşa malikdir. Ətrafında yüzillik ağaclar bitir. Şimal tərəfdə şəhərin ən böyük mədrəsələrindən biri olan Kukeldaş mədrəsəsi durur; 160 hücrəsi var və bir hissəsi Sədriddin Eyni və Calal İkromiyə həsr olunmuş muzeydir. Keçmişdə karvansara, müdafiə qurğusu və edam yeri kimi də istifadə olunub.

Qərb tərəfdə Nadir Divanbəy təkyəsi, şərqdə isə onun qarşısında Nadir Divanbəy mədrəsəsi yerləşir. Təkyənin günbəzli zikr salonu akustikası ilə tanınır. Mədrəsənin giriş portalında ağ maral daşıyan iki simurq və günəşin içində insan üzü təsvir olunub; bu təsvirlər İslam dünyasında qeyri-adi sayılır. Mədrəsə əslində karvansara kimi planlaşdırılmışdı. Hovuzun yanında xalq hekayələrinin qəhrəmanı Nəsrəddin Hocanın heykəlini də görmək olar.

Ziyarət məsləhətləri

Ləbi hovuz Buxaranın köhnə hissəsində yerləşir və çarşı günbəzlərindən piyada asanlıqla çatmaq olar. Günün isti saatlarından çəkinmək üçün səhər tezdən və ya axşamüstü uyğundur; axşamlar hovuzun ətrafı canlanır. Hovuzun kənarındakı çayxanalarda oturub mənzərəni izləmək xoşdur.

Mədrəsə və muzey bölmələrinin iş saatları və giriş şərtləri dəyişə bilər; getməzdən əvvəl yoxlayın. Dini binalara daxil olarkən təvazökar geyinmək yerinə düşər. Ətrafdakı digər tarixi abidələri də eyni gəzintidə görmək mümkündür.