Şəhrisəbz

Niyə getməli?

Şəhrisəbz, köhnə adı ilə Keş və ya Kiş, Özbəkistanın cənubunda, Qəşqədərya vilayətində yerləşir. Orta Asiyanın ən qədim şəhərlərindən biridir və Soqdiana dövründən bəri mühüm şəhər mərkəzi olmuşdur. Bu gün ən çox Əmir Teymurun doğulduğu yer kimi tanınır.

Şəhərin adı fars dilindəki "şəhr" (şəhər) və "səbz" (yaşıl) sözlərindən götürülüb, yəni "Yaşıl Şəhər" deməkdir. Tarixi mərkəzdəki Teymurilər dövrünə aid abidələrinə görə UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısındadır. Ökonomik Əməkdaşlıq Təşkilatı (ECO) isə 2024-cü il üçün Şəhrisəbzi turizm paytaxtı seçmişdi.

Neçə gün ayırmalı?

Əsas abidələri görmək üçün yarım gün ilə bir gün kifayətdir. Səmərqənddən günübirlik gələnlərin əksəriyyəti bu müddətlə kifayətlənir.

Abidələrə tələsmədən baxmaq, bazarı gəzmək və muzeyə getmək istəyirsinizsə, bir gecə qalıb səhəri ətrafı görmək xoş ola bilər.

Başlıca görüləcək yerlər

Ak-Saray (Ağ Saray), Teymurun yay sarayı kimi 1380-ci ildə tikintisinə başlanmış və tikilənlərin ən möhtəşəmi olması planlaşdırılmışdı. Bu gün yalnız təxminən 65 metrlik darvaza qüllələrinin bir hissəsi ayaqdadır; üzərlərində mavi, ağ və qızıl rəngli mozaika bəzəkləri görünür. Girişin üstündəki kitabə "Gücümüzdən şübhə edirsinizsə, binalarımıza baxın" mənasını verir.

Kök Gümbəz (Mavi Günbəz) məscidini Uluğ Bəy atası Şahruhun şərəfinə 1437-ci ildə tikdirmişdir. Arxasındakı Dorut Tilovat (Təfəkkür Evi) kompleksi isə Uluğ Bəyin 1438-ci ildə tikdirdiyi, lakin görünüşünə görə məzar kimi istifadə olunmamış türbədir. Onun şərqindəki Dorus-Səodətdə Teymurun böyük oğlu Cahangirin türbəsi yerləşir. Hz. İmam kompleksinin yanındakı məsciddə 8-ci əsr imamı Âmir Külalın qəbri olduğu deyilir.

Teymur üçün hazırlanmış daş lahdin olduğu yeraltı otaq 1943-cü ildə kəşf edilmişdir; lakin Teymur Səmərqənddə dəfn olunub. Həmçinin köhnə hamamlar, 18-ci əsrdən qalma bazar və Tarix və Maddi Mədəniyyət Muzeyi görməyə dəyər. 2015-ci ildəki dağıntılara görə UNESCO-nun narahat olduğunu da bilmək yerinə düşər; şəhərin görünüşü buna görə əvvəlkindən fərqli ola bilər.

Harada qalmaq olar (məhəllələr)?

Şəhər kiçikdir, buna görə məhəllə seçimi böyük fərq yaratmır. Ak-Saray və tarixi mərkəz ətrafında qalmaq abidələrə piyada çatmaq üçün ən praktik seçimdir.

Yerləşmə imkanları Səmərqənd və ya Buxara qədər geniş deyil. Xüsusilə sıx mövsümdə əvvəlcədən araşdırıb yer sifariş etmək yaxşıdır; getməzdən əvvəl cari vəziyyəti yoxlayın.

Nəqliyyat

Şəhrisəbz, Səmərqənddən təxminən 80 km cənubda, dəniz səviyyəsindən 622 metr yüksəklikdə yerləşir. Səmərqənddən yol dağ keçidindən keçir və əksər gəzintçilər taksi, paylaşılan avtomobil və ya təşkil olunmuş turla gəlir. Şəhərin yaxınlığında Kitab dəmiryol stansiyası və hava limanı olduğu bilinir; reyslərini getməzdən əvvəl yoxlayın.

Tarixi mərkəzi piyada gəzmək olar. Daha uzaq nöqtələr üçün yerli taksidən istifadə etmək olar.

Nə yemək olar?

Özbək mətbəyinin tanınmış ləzzətləri burada da süfrəyə gəlir: plov, şiş kabab, samsa, manti və təzə çörək. Çayxanada çay ilə dincəlmək səyahətin rahat hissəsidir.

Bazarda mövsümi təzə meyvə və qurudulmuş meyvə-göyərti tapa bilərsiniz. Yerə məxsus bir yemək üçün yerli sakinlərdən soruşmaq ən yaxşısıdır.

Nə vaxt getmək lazımdır?

Orta Asiyanın kontinental iqlimi səbəbindən yaylar isti ola bilər; buna görə abidələri gəzmək üçün yaz və payız ümumiyyətlə daha rahatdır. Qışlar soyuq keçə bilər.

Getməzdən əvvəl hava proqnozunu və cari şəraiti yoxlayın.

Günübirlik gəzintilər

Ən geniş yayılmış əlaqə Səmərqənddir; Şəhrisəbz çox vaxt Səmərqənddən günübirlik gəzinti ilə görülür. Daha maraqlanan gəzintçilər üçün ətrafdakı Kitab bölgəsində, qədim Nautaca ilə əlaqələndirilən Padayaktəpə kimi arxeoloji ərazilər var.

Bu ərazilərə çatmaq və ziyarət şərtləri barədə əvvəlcədən məlumat almaq lazımdır.