Azerbaýjan
Gazagystan
Özbegistan
Gyrgyzystan
Türkmenistan
Demirgazyk Kipr
Türkiýe
Tatarystan
Başgyrdystan
Saha (Ýakutiýa)
Gagauziýa
Demirgazyk Makedoniýa
Bolgariýa🎉 Baýram saçaklary
Nowruz, Ramazan, Gurban baýramy we toý saçaklarynyň däp bolan tagamlary.
Nowruz dessurhany
Nowruz 21-nji martda töwereginde ýazyň gelişini bellän baýramdyr; Azerbaýjandan Gazagystana we Özbegistana çenli giň türk dünýäsinde bellenilýär. Dessurhan bu günlerde maşgalanyň we goňşularyň ýygnanýan ýeridir. Öýler arassalanýar, myhmanlar garşylanýar, şirinlikler we baýrama aýratyn naharlar taýýarlanýar. Ady we jikme-jikliklepi sebitden sebite üýtgeýär: Azerbaýjanda Novruz, Gazagystanda Nauryz, Özbegistanda Nawruz diýilýär.
Azerbaýjanda dessurhanyň ýyldyzlary Şah palawy bilen şekerburadyr. Şah palawy lawaş bilen dolanyp peçde bişirilen palawdyr; kesilende altyn reňkli gabygy bilen hödürlenýär. Şekerbura bolsa inçe hamyryň içine üwürilen fyndyk ýa-da badam we şeker salynan, ýarym aý şekilli hamyr önümidir. Gazagystanda Nauryz köže adatça ýedi önümden taýýarlanýan şorpa hökmünde dessurhana gelýär; Özbegistanda bolsa ösen bugdaýdan edilýän sümelek uly kazanlarda köp sagatlap bişirilýär. Bu naharlaryň käbir taraplarynyň gelip çykyşy barada anyk maglumat ýok; ýöne olaryň hemmesi ýaz bilen baglanyşyklydyr.
Ramazan iftar we sahur sofrasy
Ramazanda oruç sahurdan soň daňdan öň başlaýar we iftarda agşam azany bilen açylýar. Köp öýlerde iftar bir ýudum suw we hurma bilen başlanýar, soňra köplenç çorba gelýär. Sofra adatça maşgala, goňşular we myhmanlar bilen bilelikde ýazylýar. Türkiýäniň käbir ýerlerinde sahurda adamlary dawul bilen oýatmak däbi entek dowam edýär.
Bu sahypadaky naharlar dürli aşhanalardan gelýär, olaryň hemmesi Ramazana mahsus däl. Türkiýeden gyzyl nohut çorbasy we baklawa, Azerbaýjandan dowga, Özbegistandan şurwa – hemmesi iftar sofrasyna laýyk. Gazagystandan bawyrsak we şelpek, Gyrgyzystandan boorsok, Türkmenistandan bolsa pişme gowrulan hamyr önümleridir. Demirgazyk Kipriden pilawuna, ýarym-gatyk peýnirli hamyr önümi hökmünde bu sanawda bar.
Kurban baýramy sofrasy
Kurban baýramynda kesilen haýwanyň eti adatça üç bölege bölünýär: bir paýy maşgala, bir paýy garyndaşlara we goňşulara, bir paýy bolsa mätäçlere berilýär. Türk dünýäsinde baýramyň ilkinji günlerinde sofraya köplenç täze et getirilýär; jigär, işkembe we beýleki sakatat hem ilki bilen bişirilýär. Sebitden sebite üýtgeýän naharlar bolsa umumy däbi görkezýär: köp myhmana ýokary hormat bilen nahar hödürlemek.
Gazagystanda kuýrdak — jigeri, ýüregi we eti piýaz bilen gowrulan nahar; ýanynda köplenç sorpa, ýagny et suwy hem ýerleşýär. Gyrgyzystanda oňa meňzeş nahara kuurdak diýilýär. Türkmenistanda dograma dogralan et we çörek bilen taýýarlanýar. Gagauziýada kaurma bolsa gazanda haýal bişirilen etli nahardyr. Bu naharlaryň gelip çykyşy we biri-biri bilen baglanyşygy kesgitli bilinmeýär; atlaryň meňzeşligi umumy taryha işaret edip biler, emma bu jedelli mesele.
Toý dasterhany
Türk dünýäsinde toý ýa-da dügün diňe bir maşgalany däl, eýsem ähli garyndaşlary, goňşulary we dostlary gyzyklandyrýar. (Merkezi Aziýada köplenç toý, Türkiýede dügün diýilýär.) Dasterhan giň ýazylýar, myhmanlaryň sany öňünden çäklendirilmeýär, öý eesi üçin hiç kimiň aç galmazlygy hormat meselesidir. Köp adamy doýurmak üçin uly kazanlarda bişirilýän naharlar saýlanýar, hödürlemek bolsa köp ýerde ýaş we hormata görä tertipleşdirilýär.
Palaw bu dasterhanlaryň umumy bir nokadydyr: Azerbaýjanda şah palawy, Özbegistanda palaw (osh), Türkmenistanda palaw. Gazak we gyrgyz beşbarmagy bilen başgyrt bişbarmagy et we hamyr bilen taýýarlanýan, uzak wagt bişirilýän naharlardyr. Gazagystanda baursak, Gyrgyzystanda boorsok gyzdyrylan hamyr hödürlemesidir; Tatarystanda çak-çak, zur beliş we gubadiýa bolsa bal, börek we gatlamaly hamyr önümleri bilen baýram dasterhanyny tamamlaýar. Resepleriň jikme-jiklikleri ýurtdan-ýurda, hatda maşgaladan-maşgalaya üýtgeýär.
