Azərbaycan
Qazaxıstan
Özbəkistan
Qırğızıstan
Türkmənistan
Şimali Kipr
Türkiyə
Tatarıstan
Başqırdıstan
Saxa (Yakutiya)
Qaqauziya
Şimali Makedoniya
Bolqarıstan🎉 Bayram süfrələri
Novruz, Ramazan, Qurban bayramı və toy süfrələrinin ənənəvi yeməkləri.
Novruz sofrası
Novruz, martın 21-i ətrafında baharın gəlişini qarşılayan bayramdır; Azərbaycandan Qazaxıstana, Özbəkistana qədər geniş bir coğrafiyada, Türk dünyasında qeyd olunur. Sofra bu günlərdə ailənin və qonşuların bir yerə toplandığı yerdir. Evlər təmizlənir, qonaqlar qarşılanır, şirniyyatlar və bayrama məxsus yeməklər hazırlanır. Adı və təfərrüatları bölgədən bölgəyə dəyişir: Azərbaycanda Novruz, Qazaxıstanda Nauryz, Özbəkistanda Navruz adlanır.
Azərbaycanda sofranın ulduzları Şah plovu ilə şəkərburadır. Şah plovu, lavaşa bükülüb sobada bişirilən plovdur; kəsiləndə qızılı rəngli qabığı ilə servis olunur. Şəkərburə isə nazik xəmirin içinə əzilmiş fındıq və ya badam və şəkər doldurulan, hilal formalı xəmir məmulatıdır. Qazaxıstanda Nauryz köje, adətən yeddi tərkib maddədən hazırlanan şorba kimi sofraya gəlir; Özbəkistanda isə cücərmiş buğdadan hazırlanan sumalak böyük qazanlarda uzun müddət bişirilir. Bu yeməklərin bəzi cəhətlərinin mənşəyi barədə dəqiq məlumat yoxdur; lakin hamısı baharla birlikdə anılır.
Ramazan iftar və səhər süfrəsi
Ramazanda oruc səhər tezdən, şəfəqdən əvvəl başlayır və axşam azanı ilə iftarda açılır. Bir çox evdə iftar bir qurtum su və xurma ilə başlayır, sonra əksər hallarda şorba gəlir. Süfrə çox vaxt ailə, qonşular və qonaqlarla birlikdə qurulur. Türkiyənin bəzi yerlərində səhərdə davulla oyatma ənənəsi hələ də davam edir.
Bu saytdakı yeməklər fərqli mətbəxlərdən gəlir, hamısı yalnız Ramazana məxsus deyil. Türkiyədən qırmızı mərcimək şorbası və baklava, Azərbaycandan dovğa, Özbəkistandan şurva iftar süfrəsinə yaraşan nümunələrdir. Qazaxıstandan baursak və şelpek, Qırğızıstandan boorsok, Türkmənistandan isə pişmə qızardılmış xəmir məhsullarıdır. Şimali Kiprdən pilavuna da pendirli xəmir məmulatı kimi siyahıda yer alır.
Qurban Bayramı süfrəsi
Qurban Bayramında kəsilən heyvanın əti adətən üç hissəyə bölünür: bir hissə ailəyə, bir hissə qohum və qonşulara, bir hissə isə ehtiyacı olanlara verilir. Türk dünyasında bayramın ilk günlərində süfrəyə çox vaxt təzə ət gəlir; ciyər, işkəmbə və digər subproduktlar da əvvəl bişirilir. Regiondan regiona dəyişən yeməklər isə ortaq bir adəti göstərir: ətlə bol qonaq ağırlamaq.
Qazaxıstanda kuyrdak, qurbanlıq heyvanın ciyəri, ürəyi və əti ilə soğandan hazırlanan qovurmadır. Eyni süfrədə sorpa, yəni ət suyu da olur. Qırğızıstanda oxşar yemək kuurdak adlanır. Türkmənistanda dograma doğranmış ət və çörəklə hazırlanır. Qağauziyada isə kaurma güveçdə və ya qazanda yavaş bişən ətli yeməkdir. Bu yeməklərin mənşəyi və bir-biri ilə əlaqəsi dəqiq məlum deyil; adların oxşarlığı ortaq keçmişə işarə edə bilər, lakin bu mübahisəlidir.
Toy və düyün süfrəsi
Türk dünyasında toy (Mərkəzi Asiyanın əksər yerlərində) və ya düğün (Türkiyədə) təkcə bir ailəni deyil, bütün qohumları, qonşuları və dostları əhatə edir. Süfrə geniş açılır, qonaqların sayı adətən məhdudlaşdırılmır, ev sahibi üçün heç kimin ac qalmaması şərəf məsələsidir. Yeməklər izdihama çatsın deyə böyük qazanlarda bişirilir, ikram isə çox vaxt yaşa və hörmətə görə sıralanır.
Pilav bu süfrələrin ortaq xəttidir: Azərbaycanda şah plov, Özbəkistanda palov (osh), Türkmənistanda palaw. Qazax və qırğız beşbarmağı ilə başqırd bişbarmağı isə ət və xəmirlə hazırlanan, uzun müddət bişirilən yeməklərdir. Qazaxıstanda bauırsak, Qırğızıstanda boorsok qızardılmış xəmir ikramıdır; Tatarıstanda çak-çak, zur bələş və qubadiya isə bal, börək və qatlanmış xəmir məmulatları ilə şənlik süfrəsini tamamlayır. Reseptlərin təfərrüatları bölgədən bölgəyə, hətta ailədən ailəyə dəyişir.
